«Στο πεπρωμένο σου να δίνεις σημασία
και να προσέχεις πώς βαδίζεις στη ζωή
όταν κοιμάσαι άλλος γράφει ιστορία
και κάποιος παίζει τη δική σου την ψυχή»
Πεπρωμένο θα πει «πορεία», «δρόμος», «διαδρομή», «εξέλιξη», «τροχιά».
Από ποιο υλικό είναι «κατασκευασμένο»;
Από τυχαία συμβάντα τα οποία όμως ταξινομήθηκαν από έναν κώδικα.
Ποιον κώδικα;
Τον υποκειμενικό κώδικα του καθενός μας.
Εξηγηθείτε, παρακαλώ…
Ευχαρίστως! Προσέξτε παρακαλώ μια ακολουθία τυχαίων συμβάντων:
+ + - - + -
Προσέξτε τώρα και τον πρώτο υποκειμενικό κώδικα του υποκειμένου Α:
+ + = Α, + - = Β, - + = Γ, - - = Δ
Ιδού η πορεία του υποκειμένου Α:
Α ¯ Β ¯ Γ ¯ Β ¯ Δ
Ας δούμε τώρα τον δεύτερο υποκειμενικό κώδικα του υποκειμένου Β:
+ + = Α, + - = Δ, - + = Γ, - - = Β
Ιδού η πορεία του υποκειμένου Β:
Α ¯ Δ ¯ Γ ¯ Δ ¯ Β
Μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι τα τυχαία ερεθίσματα – συμβάντα «χάραξαν» διαφορετικές πορείες – πεπρωμένα στα δύο υποκείμενα. Αυτό οφείλεται στον διαφορετικό κώδικα που υιοθέτησαν τα δύο υποκείμενα. Έτσι, ο μόνος δυνατός δρόμος που «ανοίγεται» για το υποκείμενο Α είναι ο «Α Β Γ Β Δ» ενώ ο αντίστοιχος του υποκειμένου Β είναι ο «Α Δ Γ Δ Β». Η μια και μόνη διαφορά στον κώδικα τους καθορίζει και το διαφορετικό πεπρωμένο τους.
Ο δρόμος του υποκειμένου Α είναι ο μόνος «δυνατός» για εκείνο. Μόλις αυτός ο δρόμος πραγματοποιηθεί τον αντιλαμβανόμαστε ως «αναγκαίο» (πεπρωμένο). Υπάρχει μια μόνιμη διαμάχη στην φιλοσοφική σκέψη για το αν αυτό που συμβαίνει είναι αναγκαίο ή όχι. Υπάρχουν εδώ δύο φάσεις του συλλογισμού. Καταρχήν είναι η φάση του συνδυασμού των δυνατοτήτων, εν συνεχεία, άπαξ και μια από τις δυνατότητες πραγματοποιηθεί, μπορούμε να την θεωρήσουμε αναγκαία και, εκ των υστέρων, μπορούμε μάλιστα να πούμε ότι όταν πιστεύαμε ότι ήταν μόνο «δυνατόν» ήταν ήδη «αναγκαίο» και δεν το γνωρίζαμε ακόμη.
Το ενδεχόμενο όμως είναι τελείως διαφορετικό. Το ενδεχόμενο εμφανίζεται με φόντο το «αδύνατον». Στην πρώτη φάση εμφανίζεται σαν να μην ήταν δυνατόν. Για αυτό στην δεύτερη φάση, όταν προκύπτει, πάντα προκύπτει υπό μορφή έκπληξης: «Μα, δεν είναι δυνατόν!» Το ενδεχόμενο παραβιάζει τον κύκλο του δυνατού. Αυτό ακριβώς του δίνει αξία πραγματικού. Έτσι, η πορεία του υποκείμενου Β αποτελεί για το υποκείμενο Α ένα ενδεχόμενο. Αυτός είναι ο λόγος που η πορεία του υποκειμένου Β είναι ακατανόητη από το υποκείμενο Α. Η λεγόμενη «ενσυναίσθηση» είναι αδύνατη ανάμεσα στα δύο υποκείμενα.
Για να κατανοήσουμε ακόμα περισσότερο την έννοια του «δυνατού» υποκειμενικού δρόμου σε αντίθεση με εκείνη του «ενδεχόμενου» μπορούμε να αναφερθούμε σε αυτό που υπήρξε μια από τις πρωταρχικές διαπιστώσεις του Φρόυντ: «Τα άτομα που θα περιγράψω έχουν την εξής εντυπωσιακή ιδιαιτερότητα: συγκεντρώνουν τις τρείς παρακάτω ιδιομορφίες. Είναι ιδιαιτέρως τακτικοί, οικονόμοι και πεισματάρηδες»[1].
Και συνεχίζει: «Αυτό που αντιλαμβανόμαστε εύκολα είναι ότι χρειάζονται κάποιο σχετικά μεγάλο χρονικό διάστημα προκειμένου να καταστούν κυρίαρχοι της παιδικής τους ακράτειας των κοπράνων και ότι ενδέχεται να τους συνέβη και μετέπειτα κάποιο ατύχημα κάποια στιγμή. Φαίνεται ότι πρόκειται για εκείνα τα βρέφη που αρνούνταν να κενώσουν το υπογάστριο τους όταν τα έβαλαν στο γιογιό, γιατί αποκόμιζαν ένα παράπλευρο όφελος από την αφόδευση». Με άλλα λόγια τονίζει ότι το πεπρωμένο των «τακτικών» «οικονόμων» και «πεισματάρηδων» ανθρώπων έχει προδιαγραφεί ως τέτοιο από την στιγμή που ως βρέφη κάθισαν στο γιογιό και αρνήθηκαν να κενώσουν το υπογάστριο τους. Μάλιστα, μας προειδοποιεί ότι η πορεία της «τάξης», της «οικονομίας» και του «πείσματος» είναι η μόνη «δυνατή»! Από εδώ άλλωστε παράγεται το μότο ότι για την ψυχανάλυση τα χρήματα είναι σκατά.
Για να δούμε τώρα την αντιδιαστολή στο «δυνατό» της έννοιας του «ενδεχομένου» μπορούμε να σκεφτούμε την έκπληξη της αγάπης. Υπάρχει το αδύνατον της σχέσης των δύο φύλων αφού η απόλαυση είναι αυτοερωτική. Το συμβάν της αγάπης, το «ενδεχόμενο» της αγάπης, η έκπληξη της αγάπης διαψεύδει αυτό το αδύνατον. Για αυτό άλλωστε ο Λακάν λέει ότι υπάρχει μια πλευρά όπου η αγάπη είναι πραγματική. Πρόκειται για την πλευρά της ενδεχόμενης συνάντησης με φόντο το «αδύνατον». Το γεγονός μάλιστα ότι αυτή η συνάντηση είναι ενδεχόμενη, επιβεβαιώνει, πράγματι το «αδύνατον».
Γνώμη μου είναι ότι οφείλουμε να συγκρατήσουμε καλά αυτές τις παρατηρήσεις. Το ζήτημα δεν είναι απλώς να κατανοήσουμε πως περνάμε από το «δυνατόν» στο «αναγκαίο», αλλά ότι υπάρχει ένα ιδιάζον καθεστώς του «ενδεχομένου» που συνδέεται με το «αδύνατον», και το οποίο αποτελεί την προϋπόθεση του συμβάντος ως πραγματικού.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου