Η δομή ενός υποκειμένου! Τι είναι
τελικά αυτή η δομή; Πως κατασκευάζεται; Γιατί κάποιο υποκείμενο είναι ψυχωτικό
ενώ ένα άλλο διεστραμμένο και κάποιο τρίτο νευρωτικό;
Η δομή δεν είναι τίποτε άλλο από
την άμυνα ενός υποκειμένου απέναντι στην απόλαυση. Καθορίζεται από τον
ιδιαίτερο τρόπο που κάθε υποκείμενο αντιμετωπίζει την γλώσσα. Ο τρόπος αυτός
ορίζει την συμπεριφορά του. Ορίζει τι μπορεί και τι δεν μπορεί το υποκείμενο.
Ορίζει την θεμελιώδη φαντασίωση του, δηλαδή τον τρόπο αντίληψης των πραγμάτων
γύρω του. Ορίζει τον δρόμο του (το πεπρωμένο του) βάσει του οποίου οδηγείται
στην πέτρα[i].
Πως όμως χαράζεται αυτός ο δρόμος;
Κάθε υποκείμενο, από την νηπιακή
του ακόμα ηλικία, έρχεται αντιμέτωπο με περιστατικά της πραγματικής ζωής. Αυτά
τα περιστατικά ανήκουν στην τάξη του τυχαίου. Όμως, αυτά τα περιστατικά ονοματίζει
το υποκείμενο με λέξεις που επιλέγει από το φάσμα της γλώσσας, τα λεγόμενα
σημαίνοντα. Τώρα, βρισκόμαστε μπροστά σε ένα παράδοξο φαινόμενο: ενώ η σειρά
των περιστατικών ανήκουν στην τάξη του τυχαίου από την στιγμή που θα ονομαστούν
παύουν να έχουν αυτόν τον χαρακτήρα! Τώρα πλέον, όπως θα διαπιστώσουμε
παρακάτω, διέπονται από νόμους οι οποίοι επιβάλλονται στο υποκείμενο και τους οποίους,
το τελευταίο, ακολουθεί σχεδόν μηχανικά.
Αλλά ας δοκιμάσουμε, σε αυτό το
σημείο, να δείξουμε με ένα παράδειγμα πως από την τυχαιότητα των πραγματικών περιστατικών
παράγεται με την διαμεσολάβηση των σημαινόντων της γλώσσας μια σειρά
φαντασιακών περιστατικών που τελικά συνιστούν το πεπρωμένο του υποκειμένου.
Πείραμα τύχης: Το ρίψιμο ενός νομίσματος.
Ας υποθέσουμε ότι ρίχνουμε ένα
νόμισμα διαδοχικές φορές. Ένα νόμισμα που η μια του πλευρά έχει το ( + ) ενώ η
άλλη του έχει το ( - ). Ας υποθέσουμε τώρα ότι έχουμε καταγράψει τις ενδείξεις
που «φέρνει» κάθε φορά.
Ιδού η σειρά των τυχαίων
αποτελεσμάτων:
Σειρά 1 : + + - +
- -
Πρόκειται για έξι καταγραμμένα
αποτελέσματα που έχουν προκύψει αφού ρίξαμε το νόμισμα έξι φορές στην τύχη. Η
Σειρά 1, λοιπόν, είναι της τάξης του τυχαίου εξ ορισμού.
Ας πάμε τώρα να ονοματίσουμε αυτά
τα αποτελέσματα με σημαίνοντα που παίρνουμε από το φάσμα της γλώσσας ώστε να τα
κωδικοποιήσουμε.
Ιδού τα ονόματα που δημιουργούμε:
+
+ = α
+
- = β
- + = γ
-
- = δ
Τώρα βρισκόμαστε μπροστά σε μια
δεύτερη σειρά που αντιστοιχεί στην πρώτη και συνιστά την κωδικοποίηση των
τυχαίων παριστατικών, αυτή των ονομάτων:
Σειρά 2: α β γ β δ
Ας κοιτάξουμε στην παρακάτω
εικόνα:
Είναι φανερό ότι η Σειρά 2
εξαρτάται απολύτως από την Σειρά 1 η δημιουργία της οποίας είναι τυχαία.
Ας πάμε τώρα να δείξουμε την
γραφική παράσταση της Σειράς 2:
Πάμε τώρα να δείξουμε την
αντίστροφη σειρά, δηλαδή από το δ---α. Ιδού:
Να και η γραφική παράσταση του
αντιστρόφου:
Για να δούμε τώρα τις παρατηρήσεις
μας:
Παρατήρηση
1η:
Στο ΕΥΘΥ, ενώ η Σειρά 2 εξαρτάται από την Σειρά 1 η Σειρά 2 υπακούει σε νόμους
ενώ η Σειρά 1 δεν υπακούει σε κανέναν νόμο.
Παρατήρηση
2η: Ο
συντακτικός νόμος στον οποίο υπακούει η Σειρά 2 είναι απλό να γραφεί:
Ξεκινώντας από το όνομα ( α ) που αντιστοιχεί στο ( + + ), η Σειρά μπορεί να συνεχίσει με ( + ) επ άπειρον οπότε να καταγράφει το
όνομα ( ααααα…). Αυτή η Σειρά του ( + )
μπορεί να «σπάσει» μόνο λόγω ενός ( - ), δηλαδή μπορώ να πάω από το ( α ) στο (
β ). Επίσης, το ( β ) δεν μπορεί να επαναληφθεί επειδή αν μετά από ένα ( - ) έχουμε
ένα άλλο ( - ), αυτό το τελευταίο μας οδηγεί στο ( δ ), και αν μετά από ένα ( -
) έχουμε ένα ( + ) τότε οδηγούμαστε στο ( γ ). Επίσης, στην διαδρομή από το
( α ) προς το ( δ ) δεν υπάρχει «απευθείας»
δρόμος. Πρέπει να διαμεσολαβήσει ο δρόμος (…βγβ…) για να φτάσουμε στο ( δ ). Με
άλλα λόγια, αποκλείονται οι δρόμοι ( αγδ ), ( αβδ), ( αδ ). Έτσι, οι εν λόγω
δρόμοι είναι «αδύνατοι» ενώ η διαμεσολάβηση του δρόμου (…βγβ…) είναι «αναγκαία». Τα ανάλογα χαρακτηριστικά
του ίδιου όμως νόμου ισχύουν και στην αντίστροφη διαδρομή από το ( δ ) στο ( α
) όπως γίνεται φανερό στην αντίστοιχη γραφική παράσταση. Επίσης, η επανεμφάνιση του ( β ) είναι
υποχρεωτική στο «Ευθύ» ενώ στο «αντίστροφο» υποχρεωτική είναι η επανεμφάνιση
του ( γ ).
Συνοπτικά: Στην σύγκλιση από το ( α ) στο ( δ ) έχουμε επανάληψη ( αααα…) ή (… βγβ…) και επίσης
έχουμε αποφυγές ( αγδ ), ( αβδ), (
αδ ). Έχουμε «αναγκαίες» διαδρομές αλλά έχουμε και «αδύνατες» διαδρομές. Και
όλα αυτά προκύπτουν από μια Σειρά τυχαιότητας.
Στην ψυχανάλυση ακούμε συχνά αυτό
το «δεν μπορώ» του αναλυόμενου σε μια πρόταση του αναλυτή προς εκείνον. Τώρα
ίσως, καταλαβαίνουμε ότι αυτό το «δεν μπορώ» είναι αληθινό και δεν συγχέεται με
εκείνο το «δεν θέλω». Έτσι, όταν λέμε ότι «δεν υπάρχει διάφυλη σχέση» εννοούμε
ότι δεν μπορούμε να «πάμε» από το ( α ) – αν με το ( α ) ορίσουμε το όνομα «άνδρας»
- στο ( δ ) απευθείας – αν με το ( δ ) ορίσουμε το όνομα «γυναίκα» - παρά μόνο
με την διαμεσολάβηση του ( β ). Δηλαδή, ο «άνδρας» ( α ) «μπορεί» - με την
έννοια του «είναι δυνατόν» - να συναντήσει την «γυναίκα» ( δ ) μόνο με την
διαμεσολάβηση του ( β ). Ενώ από την αντίστροφη μεριά το ( δ ) μπορεί να συναντήσει
το ( α ) μόνο με την διαμεσολάβηση του ( γ ).
Στην πρώτη περίπτωση ο δρόμος ( το πεπρωμένο ) είναι ( αβδ ) ενώ στην δεύτερη ( δγα ). Η διαφορά
του διαμεσολαβητή – του ( β ) στην μια περίπτωση και του ( γ ) στην άλλη
περίπτωση – σημαίνει ότι ο ορισμός του Φαλλού είναι διαφορετικός από την σκοπιά
του «άνδρα» από ότι είναι από την σκοπιά της «γυναίκας».
Μιλάω για το πεπρωμένο του
υποκειμένου θέλοντας να επισημάνω ότι παρόλο που η Σειρά 1 αποτελεί ένα από τα
πολλά ενδεχόμενα ενός πειράματος τύχης, για το συγκεκριμένο υποκείμενο, το
ενδεχόμενο έγινε υπαρκτό και είναι το μόνο που έχει αφού δεν μπορεί να «ξαναγυρίσει
τον χρόνο πίσω» και να ξαναρίξει το νόμισμα καταγράφοντας ένα άλλο ενδεχόμενο. Αυτό
όμως που «μπορεί» είναι να αλλάξει το νόημα των ονομάτων, την κωδικοποίηση, αλλάζοντας
έτσι την Σειρά 2 = το πεπρωμένο του.
Αυτά επί του παρόντος …
[i] Βλ. στην
ανάρτηση «Σε κάθε «δρόμο» πάντα υπάρχει ένας «γκρεμός» ή «πέτρα είναι ο
θάνατος».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου