Τι είναι, τελικά, το σημαινόμενο;

Ας προσπαθήσουμε να καταλάβουμε την φύση του αντικειμένου που αντιστοιχεί σε μια έκφραση. Ας πάρουμε, ας πούμε, τον όρο «σκύλος». Το πράγμα στο οποίο αναφερόμαστε με τον συγκεκριμένο όρο – το αναφερόμενο, όπως θα έλεγε η γλωσσολογία ή το πράγμα, όπως θα έλεγε η ψυχανάλυση – δεν είναι ο δείνα σκύλος που στέκεται δίπλα μου καθώς προφέρω την λέξη. Το αναφερόμενο σε αυτήν την περίπτωση είναι όλοι οι υπάρχοντες σκύλοι (και όλοι οι παρελθόντες και οι μέλλοντες σκύλοι). Όμως, το «όλοι οι υπάρχοντες σκύλοι» δεν είναι αντικείμενο αντιληπτό με τις αισθήσεις, απτό. Αποτελεί ένα σύνολο, μια τάξη, μια λογική οντότητα.

Κάθε προσπάθεια ορισμού του αναφερόμενου ή του πράγματος μας αναγκάζει να το ορίσουμε με όρους μιας αφηρημένης οντότητας η οποία επιπλέον είναι μια πολιτιστική σύμβαση. Τι συμβαίνει, αλήθεια τότε, στον δείνα, πολύ συγκεκριμένο και απτό στις αισθήσεις σκύλο που έχω δίπλα μου την ώρα που μιλώ; Μα υποκαθίσταται ο συγκεκριμένος σκύλος από την αφηρημένη πολιτιστική σύμβαση «σκύλος». Με άλλα λόγια, φονεύεται ο πραγματικός, συγκεκριμένος σκύλος προς χάρη του αφηρημένου ομολόγου του!

Τι είναι λοιπόν, το νόημα ενός όρου; Μα δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο παρά μια πολιτιστική μονάδα. Σε κάθε πολιτισμό μονάδα είναι οτιδήποτε ορίζεται και διακρίνεται πολιτισμικά ως οντότητα. Μπορεί να είναι ένας άνθρωπος, ένας τόπος, ένα πράγμα, ένα συναίσθημα, μια κατάσταση πραγμάτων, μια αίσθηση απαγόρευσης, μια παραίσθηση, μια φαντασίωση, μια ελπίδα ή μια ιδέα.

Μια μονάδα τέτοιου τύπου μπορεί να αναγνωρισθεί, επίσης, ως διαπολιτιστική μονάδα. Για παράδειγμα στην περίπτωση του «έγκλημα» μπορούμε να βρούμε ότι η αντίστοιχη πολιτισμική μονάδα σε έναν άλλο πολιτισμό μπορεί να έχει ευρύτερο ή πιο περιορισμένο πεδίο. Στην περίπτωση του «χιόνι» για παράδειγμα, μπορούμε να βρούμε ότι για τους Εσκιμώους υπάρχουν, στην πραγματικότητα, τέσσερις πολιτιστικές μονάδες που αντιστοιχούν σε τέσσερις διαφορετικές καταστάσεις του χιονιού και που μεταφέρονται από τέσσερις μονάδες έκφρασης.

Από την άλλη, σε ορισμένους πολιτισμούς, το ίδιο σημασιολογικό σύστημα αναλύεται διεξοδικότερα παρά σε άλλους, και ότι ο ακανόνιστος χαρακτήρας αυτής της ανάλυσης παράγει μια σειρά ακανόνιστων επικαλύψεων. Έτσι, για παράδειγμα, η έκφραση «art» στον κλασσικό και μεσαιωνικό πολιτισμό καλύπτει ένα ευρύ πεδίο περιεχομένων που στον σύγχρονο Δυτικό πολιτισμό μεταφέρονται από άλλες εκφράσεις όπως «technique» και «technics». Επίσης, ίσως πρέπει να διευκρινίσουμε ότι όταν ο Αγγλοσαξονικός πολιτισμός επιφανειακά προσαρμόζεται στην κλασσική κατάτμηση του πεδίου και μιλά για την «κατάσταση της τέχνης», ενώ εξετάζει την εξέλιξη της Λογικής ή της Θεολογίας, η επικάλυψη είναι απλώς επιφανειακή, διότι οι Σχολαστικοί θεωρούσαν μεν την Λογική τέχνη, αλλά όχι και την Θεολογία (και έτσι έκαναν διάκριση μεταξύ της Θεολογικής Σχολής και της Σχολής των Τεχνών).

Τελικά, η αναγνώριση της παρουσίας αυτών των πολιτιστικών μονάδων (οι οποίες επομένως αποτελούν το νόημα ή το σημαινόμενο) συνεπάγεται την κατανόηση της γλώσσας ως Άλλου από το υποκείμενο και που συγχρόνως εννοεί την γλώσσα ως κοινωνικό φαινόμενο. Εάν δηλώσω ότι «ο Χριστός έχει δύο φύσεις, την ανθρώπινη και την θεία, και ένα πρόσωπο» ένας θεωρητικός της Λογικής ή ένας επιστήμονας μπορεί να μου πει ότι αυτή η αλληλουχία σημαινόντων δεν έχει αναφερόμενο και επομένως ότι μπορεί να στερείται νοήματος ή ότι αποτελεί μια ψευτοδήλωση. Όμως, δεν θα καταφέρουν να εξηγήσουν γιατί επί αιώνες ολόκληρες ομάδες ανθρώπων πολέμησαν για να υπερασπιστούν ή να καταρρίψουν μια τέτοια δήλωση.

Προφανώς αυτό συνέβη επειδή η έκφραση μετέφερε συγκεκριμένα περιεχόμενα, τα οποία υπήρχαν ως πολιτιστικές μονάδες μέσα σε έναν πολιτισμό. Εφόσον υπήρχαν αποτέλεσαν ερείσματα για εξελίξεις και άνοιξαν ολόκληρο πεδίο σημασιολογικών αντιδράσεων που επηρέασαν άμεσα την συμπεριφορά. Όμως οι αντιδράσεις συμπεριφοράς δεν είναι απαραίτητες για να ορίσουμε ότι η έκφραση έχει περιεχόμενο.    

Οι πολιτιστικές μονάδες είναι το αίτιο των κοινωνικών δυνάμεων. Οι άνθρωποι κινητοποιούνται όχι από τα πράγματα – τα οποία, άλλωστε, δεν εμπίπτουν στην αντίληψη τους - αλλά από τις πολιτιστικές μονάδες. Μπορεί να μιλάμε ανέμελα για ένα πράγμα που ονομάζεται «Άλφα του Κενταύρου», όμως εμείς οι ίδιοι δεν είχαμε ποτέ την εμπειρία του. Δεν το βιώσαμε. Απλώς μάθαμε μια πολιτιστική μονάδα. Προκειμένου να υπερασπιστούν ή να καταστρέψουν πολιτιστικές μονάδες όπως «ελευθερία», «μετουσίωση», «ελεύθερος κόσμος» και άλλες, οι άνθρωποι φτάνουν πρόθυμα και στον θάνατο ακόμα. Ο θάνατος όμως, μόνο όταν συμβεί γίνεται γεγονός. Μέχρι τότε παραμένει «θάνατος», μια πολιτιστική μονάδα δηλαδή.