Το Συμβάν της Τρίτης…

 «Δεν είναι το πάθημα που έγινε μάθημα, ούτε οι απουσίες της Λίβερπουλ, που στη ρεβάνς του "Anfield" δεν μπορεί ποτέ να επαναληφθεί το περσινό θαύμα της Ρώμης. Αλλά τέσσερις διαφορετικοί λόγοι, που κλείνουν με μια αυγουστιάτικη υπόσχεση του Μέσι.»[1] γράφει ο Γιώργος Περπερίδης, δημοσιογράφος του contra.gr, στο άρθρο του που δημοσίευσε υπό τον παραπάνω τίτλο, την Τρίτη 7 Μαΐου στις 17:35! Λίγες ώρες, δηλαδή, πριν συμβεί το Λίβερπουλ – Μπαρτσελόνα 4 – 0!

7 ώρες αργότερα, η πραγματικότητα τον έχει εκθέσει. Το θαύμα έχει επαναληφθεί σε μια «χειρότερη» εκδοχή του. Δυστυχώς για τον δημοσιογράφο είναι μια μόνο λέξη, σε ολόκληρο το άρθρο, εκείνη που τον εκθέτει: εκείνο το «ποτέ» που έγραψε.

Αλλά, ας πλησιάσουμε λίγο αυτό το «ποτέ» για να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τι συνέβη στον κύριο Περπερίδη (ή σε πολλούς από μας) και εκθέτει το Είναι του με αυτόν τον αμετάκλητο τρόπο.

«Ποτέ», λοιπόν. Πρόκειται για χρονικό επίρρημα. Χρησιμοποιείται με δύο ερμηνείες: (ερμηνεία 1^η ) είτε του «κάποια φορά, σε κάποιο χρονικό διάστημα», για παράδειγμα «θα έρθεις ποτέ να μας δεις;» και έχει για συνώνυμο το «κάποτε», είτε (ερμηνεία 2^η ) του «καμία φορά, σε κανένα χρονικό διάστημα», για παράδειγμα «…δεν θα έρθω ποτέ!» και έχει για συνώνυμο το «ουδέποτε» και για αντώνυμο το «πάντα, πάντοτε». Προφανώς ο εν λόγω δημοσιογράφος, στο άρθρο του, χρησιμοποιεί το χρονικό επίρρημα με την δεύτερη του ερμηνεία.

Ας σκεφτούμε τώρα λίγο τον χρόνο. Εμείς τοποθετούμε τον εαυτό μας σε μια χρονική στιγμή Τ₁ . Ένα γεγονός θα λάβει χώρα σε μια χρονική στιγμή Τ_{2 ,} στο μέλλον. Μπορεί να συμβεί ή να μη συμβεί. Ας συμβολίσουμε την στιγμή που το γεγονός συμβαίνει με το Τ₂⁽⁺⁾ και ας συμβολίσουμε την στιγμή που το γεγονός δεν συμβαίνει με το Τ₂^{( - )}. Έτσι προκύπτει το παρακάτω σχήμα:

 

Αν τελικά αυτό συμβεί τότε το παραπάνω σχήμα μετατρέπεται στο: 

 

Δηλαδή, τότε θα είναι πλέον αληθές ότι το γεγονός έλαβε χώρα. Υπάρχει μια μόνιμη διαμάχη των ιστορικών για το αν αυτό που συμβαίνει είναι αναγκαίο ή όχι. Υπάρχουν εδώ δύο φάσεις του συλλογισμού. Καταρχάς ο συνδυασμός των δυνατοτήτων και εν συνεχεία, άπαξ και μια από τις δυνατότητες πραγματοποιείται, μπορούμε να την θεωρήσουμε αναγκαία και, εκ των υστέρων, μπορούμε μάλιστα να πούμε ότι όταν πιστεύαμε ότι ήταν μόνο δυνατόν ήταν ήδη  αναγκαίο αλλά δεν το γνωρίζαμε ακόμη. Έτσι, θα είναι αναγκαίο από την στιγμή που είναι αληθές ότι έλαβε χώρα. Αυτό σημαίνει ότι είναι αδύνατο αυτό που συνέβη να μπορούσε να μην έχει λάβει χώρα.

Υπάρχει μια τεράστια βιβλιογραφία γύρω από το παραπάνω σόφισμα. Κατά την γνώμη μου, το ευαίσθητο σημείο του είναι η μετατροπή του δυνατού σε αναγκαίο το οποίο είναι αποτέλεσμα αναδρομής. Δηλαδή, την χρονική στιγμή Τ₁ αυτό που θα συμβεί αύριο είναι μόνο δυνατόν. Στην χρονική στιγμή Τ₂⁽⁺⁾ μπορούμε να πούμε ότι αυτό συμβαίνει, είναι γεγονός. Και επειδή ακριβώς ξαναπροβάλλουμε προς τα πίσω αυτό το γεγονός, μπορούμε να πούμε ότι ήταν εκ των προτέρων ήδη αναγκαίο.

Όμως, δεν υπάρχει απλώς η μυστηριώδης μετατροπή του δυνατού σε αναγκαίο που υποστηρίζει το σόφισμα των μελλοντικών ενδεχομένων. Η μετατροπή του δυνατού σε αναγκαίο είναι πάντοτε σε θέση να καταστήσει ό,τι συμβαίνει σε αναγκαιότητα και αυτό εκμεταλλεύεται η αναλυτική εμπειρία. Μπορούμε πάντοτε να μεταθέσουμε αυτό που συμβαίνει και αυτό που λέγεται στην αναγκαιότητα που υπήρχε ανέκαθεν. Εκεί ακριβώς στηρίζεται το «υποκείμενο που υποτίθεται ως γνώση», ο αναλυτής, με άλλα λόγια.

Υπάρχει επίσης, η μετατροπή μέσω της οποίας το αδύνατον γίνεται συμβάν. Στην φιλοσοφική παράδοση υπάρχει συχνά μια σύγχυση ανάμεσα στο δυνατόν και στο ενδεχόμενο, ενώ η ψυχανάλυση το διαφοροποιεί ριζικά. Το δυνατόν είναι αυτό που μπορεί. Μόλις ένα από τα δυνατά στοιχεία πραγματοποιηθεί, μπορούμε ακόμη και να θεωρήσουμε ότι είναι αναγκαίο. Ενώ το ενδεχόμενο είναι τελείως διαφορετικό. Το ενδεχόμενο εμφανίζεται με φόντο το αδύνατον, αυτό που δεν μπορεί. Στην 1^η φάση εμφανίζεται σαν να μην ήταν δυνατόν, σαν αδύνατον. Και για αυτό, στην 2^η φάση, όταν προκύπτει, προκύπτει υπό μορφή έκπληξης: «Μα είναι δυνατόν!» Αυτό ακριβώς του δίνει αξία Πραγματικού. Το συμβάν παραβιάζει τον κύκλο του δυνατού. Αν η έκπληξη ενυπάρχει στο συμβάν, αυτό οφείλεται στην ιδιάζουσα σχέση της ενδεχομενικότητας με το αδύνατον. Βεβαίως, στην συνέχεια, η έκπληξη εξαφανίζεται λέγοντας: «αφού συνέβη ήταν λάθος να εκπλαγούμε». Όμως, αυτό δεν αφαιρεί τίποτε από το Πραγματικό του συμβάντος που δημιούργησε την έκπληξη.

Και εδώ λίγο πριν να «κλείσω» αυτό το σημείωμα να αναφερθώ λίγο στην έκθεση του Είναι στον χρόνο με την οποία και ξεκίνησα. Κυριαρχούσε πάντοτε η ιδέα ότι το Είναι βρίσκεται εκτός χρόνου, διότι ο χρόνος εισάγει πάντα μια αρνητικότητα. Εισάγει την εξαφάνιση, την φθορά, την γήρανση, τον θάνατο, την έκλειψη. Για να ξαναθυμηθώ την διατύπωση του Λα Ροσφουκώ στην οποία αναφερόταν ο Φρόυντ, ότι δεν μπορούμε να κοιτάξουμε τον θάνατο κατά πρόσωπο, τουλάχιστον όχι περισσότερο από τον ήλιο, θα μπορούσα να πω ότι το ίδιο ισχύει και για τον χρόνο. Ότι υπάρχει επίσης και μια φρίκη του χρόνου. Για αυτό όταν έλθουμε αντιμέτωποι μαζί του, όταν εκτεθούμε εμπρός του, φρικάρουμε. Προστατεύουμε το Είναι μας τοποθετώντας το εκτός χρόνου. Και δεν αποσπούμε μόνο το Είναι από τον χρόνο αλλά επίσης και την αλήθεια. Οι σχέσεις αλήθειας και χρόνου είναι πάντοτε δύσκολες για την σκέψη. Λες και η αλήθεια είχε πάντα μια φυσική αξίωση: να βρίσκεται εκτός χρόνου. Είναι αυτό που ο Ντελέζ λέει πολύ εύστοχα: «Ο χρόνος θέτει σε κρίση την αλήθεια».

Αυτό που έλαβε χώρα το βράδυ της Τρίτης της 7^ης Μαΐου, στο Anfield, είναι ένα συμβάν. Εντάσσεται στο φόντο του αδύνατου. Υπήρξε ως ενδεχόμενο με την ψυχαναλυτική έννοια του όρου. Πρόκειται για το απρόβλεπτο του Πραγματικού και εκδηλώθηκε υπό την μορφή της έκπληξης. Εκθέτει λοιπόν, τον δημοσιογράφο (αλλά και όλους μας, όσους έχουμε φαντασιακό συμβολοποιημένο!) γιατί, πολύ απλά, δεν ήταν ΔΥΝΑΤΟΝ!    

 

---

[1] «4 λόγοι που δεν μπορεί να επαναληφθεί το θαύμα της Ρώμης», https://www.contra.gr/Soccer/Europe/ChL/barcelona/4-logoi-poy-den-mporei-na-epanalhfthei-to-thauma-ths-rwmhs-sth-revans-tou-anfield.5506189.html