Δεν πρόκειται για «μετανάστευση – immigration» ούτε για «πρόσφυγες – refugees», πρόκειται για «αποδημία – migration».

Ο σημαντικός Γερμανός συγγραφέας Μπέρτολτ Μπρεχτ (1898-1956) έγραψε το ποίημα αυτό το 1937, όταν ζούσε ως αυτοεξόριστος στη Σκανδιναβία, κατατρεγμένος από τη χιτλερική εξουσία. Ο Β' Παγκόσμιος πόλεμος δεν είχε ακόμη ξεσπάσει, αλλά το ναζιστικό καθεστώς είχε ήδη δώσει δείγματα του βίαιου και απάνθρωπου προσώπου του με την άγρια καταδίωξη των Εβραίων και των αντιφρονούντων Γερμανών. Πολλοί δημοκρατικοί καλλιτέχνες και διανοούμενοι διώχτηκαν ή αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα τους, για να γλιτώσουν από την ηθική και σωματική τους εξόντωση.

Στις 4 Αυγούστου 2017 είχα αναρτήσει ένα σημείωμα με τίτλο «Όταν έρχεται στο προσκήνιο ο «άλλος»…» (https://psychoanalysisthoughts.blogspot.com/2017/08/blog-post_18.html). Σε εκείνο το κείμενο είχα κάνει τον διαχωρισμό ανάμεσα στους όρους «μετανάστευση» (“immigration”) από την μια και «αποδημία» (“migration”) από την άλλη. Τότε έγραψα «Το πρόβλημα που αντιμετωπίζει σήμερα η Ευρώπη είναι η «αποδημία» και όχι η «μετανάστευση». Αυτό σημαίνει ότι πρέπει η ίδια η Ευρώπη να συμβιβαστεί με την ιδέα ότι θα είναι μια πολυφυλετική ήπειρος ή, αν προτιμάτε μια «πολύχρωμη» ήπειρος. Αν έτσι σας αρέσει έτσι θα γίνει, αν δεν σας αρέσει και πάλι έτσι θα γίνει!». 

Σήμερα τόσο η χώρα μας όσο και η υπόλοιπη Ε.Ε. αντιμετωπίζει αυτό το «αύριο» που φοβόταν ότι θα έλθει «χθες». Τότε είχα επισημάνει ότι αν πρόκειται για μετακίνηση – αποδημία χάνουμε τον καιρό μας, όταν ασχολούμαστε με κάποιες πολιτικές μετανάστευσης. Πρέπει να σκεφτούμε πολύ πιο πλατιά μια πολιτική και μια ηθική της αποδημίας.

Προσπαθούσα τότε να πω: «Ας ετοιμαστούμε να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα των γεγονότων». Και για να γίνω κατανοητός με αυτή μου την φράση είναι σκόπιμο να σας παραθέσω ένα ανέκδοτο: 

Σε μια πτήση της Ολυμπιακής ακούγεται από τα μεγάφωνα του αεροσκάφους ο πιλότος να λέει:

«Αγαπητοί επιβάτες, σας ομιλεί ο πιλότος τους αεροσκάφους και σας πληροφορεί ότι έχει για σας δύο ειδών νέα: Τα «καλά» νέα και τα «κακά» νέα. Αρχίζω πρώτα με τα «καλά» νέα. Λοιπόν, το αεροσκάφος μας πετάει στα 2000 πόδια πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας και μετά λύπης μου σας αναγγέλλω ότι πριν από 3 λεπτά σταμάτησε να λειτουργεί και η τελευταία μηχανή του αεροπλάνου μας. Ως εκ τούτου δεν έχουμε τον παραμικρό έλεγχο στο αεροσκάφος μας! Τα «καλά» νέα συνεχίζουν. Σας πληροφορώ ότι τα αλεξίπτωτα που υπάρχουν στο αεροσκάφος επαρκούν μόνο για τους πιλότους και για το προσωπικό! Και εδώ τελειώνουν τα «καλά» νέα.

Τώρα ακολουθούν τα «κακά» νέα. Λοιπόν, κυρίες, δεσποινίδες και κύριοι επιβάτες σας πληροφορώ ότι το μήνυμα που μόλις ακούσατε είναι μαγνητοφωνημένο!».

Επανέρχομαι τώρα στην παραπάνω φράση. Δεν γνωρίζω με πιο τρόπο οφείλουμε να ετοιμαστούμε να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα όμως είναι χρήσιμο να ξέρουμε το αεροσκάφος πετάει χωρίς υποστήριξη των μηχανών του, το πλήρωμα την κοπάνησε ήδη παίρνοντας τα αλεξίπτωτα και ας μην χάνουμε τον καιρό μας πατώντας το κουμπί, για να καλέσουμε την αεροσυνοδό!

Πιστεύω όμως ότι η κατάσταση δεν είναι τόσο τραγική όσο η αναπόφευκτη συντριβή του αεροπλάνου, αρκεί να κατανοήσουμε έστω και τώρα την πραγματικότητα, να δεχθούμε σε διαφορετικά κύματα και να απορροφήσουμε τους απόδημους περιορίζοντας το κόστος (που είναι αναπόφευκτο) στο ελάχιστο απαραίτητο.

 

Ο Ζαφείρης Νικήτας το 2015 εκπροσώπησε την Ελλάδα στη 17η Biennale Νέων Λογοτεχνών, στο Μιλάνο. Η ποιητική του συλλογή «Τα νερά του μετανάστη», η οποία κυκλοφόρησε τον Οκτώβριο από τις εκδ. Μελάνι, «ιχνογραφεί τις ζωές ανθρώπων που παλεύουν, γενναία, για τον έρωτα, την οικογένεια, την εστία».

Ο Σεφέρης αναγνωρίζει πως οι διαπιστώσεις του για το αδύναμο και το διεφθαρμένο της ανθρώπινης φύσης ακούγονται κάπως κοινότοπες και προλαβαίνει τις πιθανές αντιρρήσεις του φίλου του, που είναι ο αποδέκτης αυτών των λόγων («Πάλι τα ίδια και τα ίδια θα μου πεις φίλε»).

Κι όμως, δηλώνει ο ποιητής, όσο κι αν προσπαθήσει κάποιος να αλλάξει τον τρόπο σκέψης των ανθρώπων που έφυγαν χωρίς να το θέλουν από την πατρίδα τους, τη σκέψη εκείνων που πιάστηκαν αιχμάλωτοι κι εκείνων που ένιωσαν την πλήρη εξαθλίωση, σαν να είναι απλά αντικείμενα, θα διαπιστώσει πως είναι αδύνατο.

Οι άνθρωποι που βιώνουν τις καταστροφικές συνέπειες του πολέμου, επιστρέφουν στον ίδιο βασικό τρόπο σκέψης, στην ανάγκη της επιβίωσης και συνάμα εκείνοι που βρέθηκαν μακριά από την πατρίδα τους στην ανάγκη της επιστροφής στον τόπο του.