Ο προσωπικός μου προβληματισμός
έγκειται στη διαφορά των λέξεων ''αγάπη'' και
“'έρωτας”. Στα γαλλικά (και τα
αγγλικά) αποδίδονται με μια λέξη, ενώ στην ελληνική γλώσσα
είναι δυο διαφορετικές έννοιες.
Θα αποπειραθώ, λοιπόν, μια προσέγγιση και των δύο εννοιών αντιπαραθέτοντας την
μια στην άλλη χωρίς έτσι να υποδηλώνω ότι η μια αποκλείει την συνέχεια την
άλλης όπως συχνά συμβαίνει στην καθημερινή μας ζωή.
Το να δίνεις στον
Άλλο κάτι που δεν έχεις.
Η φράση αυτή εκ πρώτης όψης μας
φαίνεται αντιφατική. Πώς γίνεται να δίνεις κάτι που
δεν έχεις; Και πώς αυτό συνδέεται
με την αγάπη;
Την έλλειψη σου, αυτή προσφέρεις στον
άλλο. Τοποθετώντας τούτη την επιθυμία σου – μην ξεχνάμε ότι έλλειψη σημαίνει
επιθυμία – στον Άλλο του λες «αγάπησε με». Αν είσαι νευρωτικός δεν μπορείς παρά
να αγαπήσεις τον Άλλον. Δηλαδή, επιθυμείς να αγαπηθείς από εκείνον. Εναποθέτεις
την έλλειψη σου σε εκείνον και προσδοκείς να στην καλύψει. Όπως έχουμε τονίσει,
δεν έχεις άλλον τρόπο να τον καταστήσεις πραγματικό παρά μόνον αυτό. Όταν
αγαπάς, αγαπάς το συμβολικό ρόλο που διαδραματίζει σφαιρικά ο άλλος στη ζωή σου.
Η σεξουαλικότητα απωθείται. Ως απωθημένη επιστρέφει αλλά ξαναθάβεται στο
ασυνείδητο είτε μέσω εμμονικών ψυχαναγκαστικών σκέψεων και τελετουργικών
συμπεριφορών, είτε μέσω σωματικών συμπτωμάτων. Αυτό συμβαίνει διότι η
σεξουαλικότητα είναι η απόλαυση σου και ως νευρωτικός, όταν αγαπάς ο συμβολικός
ευνουχισμός- θυσία απόλαυσης/σεξουαλικότητας έχει τελεστεί αποτελεσματικά, άρα
νιώθεις ασφάλεια, δεν έχεις άγχος, μόνο φοβίες. Η φοβία είναι μια μερική
αποτυχία της συμβολικής λειτουργίας που δείχνει το βαθύτερο υπαρξιακό μας
άγχος, χωρίς ωστόσο να διαρρηγνύεται το νευρωτικό πρότυπο. Η αγάπη σου είναι
συγκαταβατική και ώριμη. Η
μόνη ''τρέλα'' της είναι μια θυσιαστική τρέλα υπέρ του συμβολικού Νόμου. Μπορώ
και να θυσιάσω το σώμα μου για να επιβιώσει το όνομα (ή τα ονόματα) του Άλλου,
γιατί το όνομα αυτό οργανώνει το Νόημα το οποίο υπηρετεί το σώμα μου - το
''Παιδί'' μου, η ''Γυναίκα'' μου, ο ''Άντρας'' μου, ο πολιτικός μου
''Σύντροφος''. Η θεμελιακή φαντασίωση της Αγάπης είναι ένα μυθικό σενάριο κατά
το οποίο η σεξουαλικότητα θυσιάστηκε για έναν ανώτερο σκοπό. Στο Ιδεώδες της αγάπης, η
σεξουαλικότητα έρχεται σε δεύτερη μοίρα, κυριαρχεί η συμβολική επικοινωνία και
η αλληλοκατανόηση, ο αλληλοσεβασμός, η αγάπη για τον εσωτερικό κόσμο του άλλου.
Στον έρωτα όμως, τα πράγματα
είναι διαφορετικά. Στον έρωτα, η αυτοθυσία έχει διαφορετικό χαρακτήρα. Θέλω να
θυσιάσω το Σώμα μου όχι για να σωθεί το Νόημα του Άλλου, αλλά για να σωθεί ένας
άλλος του οποίου το σώμα αποτελεί οριακά μέρος του δικού μου σώματος-σώζοντας
τον άλλο, αισθάνομαι πως σώζω τον εαυτό μου από τη ναρκισσιστική κατάρρευσή
μου. Είμαι εγώ το αντικείμενο της έλλειψης του. Το αντικείμενο της επιθυμίας
του. Όταν ερωτεύεσαι, επενδύεις την libido σου φετιχιστικά σε ιδιαίτερα
χαρακτηριστικά του ερωτικού προσώπου ή/και ταλαντεύεσαι στο σαδομαζοχιστικό
εκκρεμές: να θες σαδιστικά να προκαλέσεις το άγχος στον άλλο για να
επαληθεύσεις ότι επιθυμεί την επιθυμία σου, άρα επιθυμεί να θέσεις εσύ το Νόμο
στην επιθυμία του με αποτέλεσμα να του προκαλέσεις τον πόνο, ή μαζοχιστικά να
θες να σου προκαλέσει άγχος το άλλο πρόσωπο για να επαληθεύσεις ότι επιθυμεί
την επιθυμία σου, επιθυμεί δηλαδή να θέτει το Νόμο της επιθυμίας σου
προκαλώντας σου πόνο ως ερωτικό αντικείμενο. Όταν ερωτεύεσαι ο συμβολικός
ευνουχισμός-θυσία απόλαυσης/σεξουαλικότητας δεν έχει τελεστεί αποτελεσματικά,
άρα έχεις το διαρκές άγχος της θυσίας της απόλαυσής σου.
Αντίθετα από την αγάπη, ο έρωτας
εντοπίζεται κυρίως στο Φαντασιακό: επικρατεί η φαντασία που έχεις για το
ψυχόσωμα του άλλου και η αδυναμία διάκρισης εσωτερικού-εξωτερικού με την έντονη
προσκόλληση στο ερωτικό αντικείμενο, άρα η έντονη εναλλαγή θετικών και
αρνητικών συναισθημάτων προς το πρόσωπο που θεωρείς συστατικό της συγκρότησης
της ναρκισσιστικής ταυτότητας, έναν καθρέφτη που, την ίδια στιγμή που σου
επιτρέπει να δομείς την υποκειμενικότητά σου, την ίδια στιγμή την αποδομεί
γιατί είναι ένας εξωτερικός όρος που νιώθεις ότι σου ''στερεί'' την αυτάρκειά
σου. Ο Έρωτας, αντίθετα από την αγάπη, είναι κυκλοθυμικός, επιθετικός,
σεξουαλικός, φαντασιακός, αντιφατικός.
Δηλαδή όταν ερωτεύεσαι, τότε
ακολουθείς την αρχή όχι του (συμβολικού) Ενός αλλά αυτού που ο Lacan ονομάζει
"ενικό χαρακτηριστικό''. Το συμβάν του Έρωτα επαναλαμβάνεται με τρόπο που
κάθε επανάληψη είναι σύμπτωμα κάθε φορά μιας ανάλογης και τραυματικής
συνάντησης με το Πραγματικό και Άγνωστο της απόλαυσης που μέσω της φαντασίωσης
μερικά ελέγχεται, και όχι η επανάληψη της ίδιας δομής απώθησης, όπως συμβαίνει
με τη (συμβολική) αγάπη. Με άλλα λόγια, ο Έρωτας είναι η επανάληψη του ερωτικού
Χάους στο οποίο προσπαθείς να βάλεις λίγη τάξη, ενώ η Αγάπη είναι η επανάληψη
μιας αγαπημένης ασφάλειας που απωθεί και τιθασεύει το Χάος.
Δυσκολεύεσαι να ερωτευτείς,
συνήθως για έναν από τους δύο λόγους: είτε το Φαντασιακό του έρωτα έχει
μεταγγραφεί στο Συμβολικό της αγάπης με πολύ αποτελεσματικό τρόπο, με
αποτέλεσμα το αγαπητικό Υπερεγώ να υποτάσσει το ναρκισσιστικό Ιδεώδες Εγώ που
συγκροτείται μέσω του ερωτικού αντικειμένου και χάριν αυτού. Είτε τόσο το
Συμβολικό όσο και το Φαντασιακό έχουν αποδυναμωθεί από μια ορισμένη,
"τεχνοκρατική''- υπολογιστική στάση απέναντι στο Πραγματικό του σώματος,
που λέγεται συχνά κυνισμός.
Ο κυνικός συνειδητοποιεί τα
αδιέξοδα τόσο της αγάπης όσο και του έρωτα, τόσο του Συμβολικού όσο και του
Φαντασιακού. Σύμφωνα με μια διάκριση του Lacan, αν η έλλειψη στο Συμβολικό
ονομάζεται ευνουχισμός (θυσία απόλαυσης) και στο Φαντασιακό ματαίωση, ο κυνικός
επιδιώκει να αποφύγει τόσο τις σεξουαλικές θυσίες και απωθήσεις της αγάπης, όσο
και τις ερωτικές ματαιώσεις-διαψεύσεις φαντασιακών προσδοκιών.
Το να δίνεις εκείνο
που δεν έχεις σε κάποιον που δεν το θέλει
Στο βάθος όλων των δομών υπάρχει
το άγχος και η άμυνα απέναντι στην συνάντηση με το Άλλο πρόσωπο που αποτελεί το
αντικείμενο υπεραπόλαυσης. Ο δεσμός αγάπης με ένα
πρόσωπο ταράζει την
καθημερινότητα μας και μας βάζει σε νέες περιπέτειες από τις οποίες
μπορεί να πληγωθούμε. Έτσι στην
πρώτη επαφή μας με τα αισθήματα αγάπης του άλλου
κρατάμε έστω στην αρχή, έστω για
λίγο, μια στάση αμυντική, όχι επειδή μπορεί να μην τον
αγαπάμε και εμείς, αλλά μάλλον
γιατί κανείς δεν θέλει ουσιαστικά σε πρώτο χρόνο να
ταραχθεί η ασφαλής ρουτίνα του.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου