Η
ψυχανάλυση κάνει την διάκριση μεταξύ ενστίκτου και ενόρμησης: Από την μια το
ένστικτο είναι βιολογικός όρος και είναι μια εγγενής τάση ενός ζωντανού
οργανισμού προς την κατεύθυνση συγκεκριμένων συμπεριφορών. Η επιστήμη της
ηθολογίας των ζώων είναι αυτή που ερευνά τα ένστικτα. Τα ζώα κινητοποιούνται
από ένστικτα. Η σχέση τους με το αντικείμενο είναι συγκεκριμένη, σταθερή. Το
ένστικτο έχει να κάνει με την ανάγκη. Από την άλλη, η ενόρμηση αφορά την
ανθρώπινη σεξουαλικότητα. Οι ανθρώπινες ενορμήσεις δεν έχουν συγκεκριμένο
αντικείμενο, είναι μεταβλητές και αναπτύσσονται με βάση την προσωπική ιστορία
κάθε υποκειμένου.
Επίσης,
η ανάγκη είναι η βιολογική έννοια που έρχεται σε αντίθεση με την έννοια της
ενόρμησης. Το μωρό για να ικανοποιήσει τις ανάγκες του αναγκάζεται να τις
αρθρώσει στη γλώσσα, δηλαδή σε αίτημα.
Το αντικείμενο που ικανοποιεί το μωρό προσφέρεται από έναν άλλο άνθρωπο, την
μητέρα – τροφό, κάτι που προσθέτει την σημασία της απόδειξης της αγάπης του
Άλλου. Το αίτημα έτσι έχει διττή λειτουργία:
Άρθρωση μιας ανάγκης.
Αίτημα για αγάπη.
Το
αίτημα έτσι συνδέεται με την αρχική ανημπόρια του υποκειμένου.
Η
ψυχανάλυση σημειώνει τέσσερις βασικές ενορμήσεις:
α.
Η στοματική ενόρμηση.
β.
Η πρωκτική ενόρμηση.
γ.
Η σκοπική ενόρμηση.
δ.
Η επικλητική ενόρμηση.
Εκείνη
που μας απασχολεί στο συγκεκριμένο σημείωμα είναι η σκοπική ενόρμηση. Το κύκλωμα
της είναι: η ενόρμηση ξεκινάει (ώθηση[1]) από την
ερωτογενή ζώνη[2]
που είναι τα μάτια (πηγή[3]),
περιστρέφεται γύρω από το αντικείμενο της που είναι το βλέμμα (σκοπός) και
τέλος επιστρέφει στην ερωτογενή ζώνη μέσω του ρήματος της που είναι το «βλέπω» (λειτουργία
του αντικειμένου).
Η
ενόρμηση λοιπόν ικανοποιείται με την επιστροφή της στο κύκλωμα. Παράδειγμα που παραθέτει ο Λακάν: στο κυνήγι,
ο σκοπός δεν είναι το πουλί που σκοτώνετε αλλά το ότι πετύχατε το χτύπημα. Ο
Φρόυντ επίσης έχει δώσει το παράδειγμα του ιδεώδους μοντέλου του αυτοερωτισμού:
ένα στόμα που φιλιέται μόνο του.
Ας
δούμε τώρα ορισμένα από τα χαρακτηριστικά των ψυχοσωματικών φαινομένων μέσα στα
οποία εμπλέκεται η σκοπική ενόρμηση.
Σε
ορισμένες δερματικές παθήσεις (π.χ. ψωρίαση, λεύκη) μια δερματική κηλίδα μας
φαίνεται ότι έχει ως επίπτωση να έλκει και να προσκολλά την προσοχή του
περίγυρου, επιτρέποντας έτσι στο υποκείμενο που την φέρει στο δέρμα του να
παρατηρεί τους άλλους, που το κοιτάζουν. Λειτουργία
δολώματος και σημείο εστίασης, κηλίδα που «τυφλώνει» τελικά τον Άλλο, το
δερματικό σημάδι επιτρέπει να αποφεύγεται η διασταύρωση των βλεμμάτων και
διασφαλίζει για τον φέροντα την πάθηση μια κυριαρχία (εξουσία) στην εικόνα του
Άλλου[4]. Το
πέρασμα από το έκζεμα στο άσθμα μπορεί να εξηγηθεί από μια συγκυριακή απώλεια
αυτής της λειτουργίας δολώματος. Στο σημείο αυτό ας παρατηρήσουμε ότι στα
βρέφη, το έκζεμα τοποθετείται χρονικά κατά το διάστημα του σταδίου του καθρέφτη
(περίπου ανάμεσα 3 και 18 μηνών).
[1] Η ώθηση:
Είναι μία εσωτερική διέγερση. Διαχωρίζεται από την εξωτερική διέγερση, δηλαδή
την οργανική ανάγκη, π.χ. πείνας, δίψας. Η ενόρμηση είναι σταθερή δύναμη. Η
σταθερότητα της ώθησης δεν έχει συγκεκριμένο ρυθμό όπως μια βιολογική
λειτουργία. Ο Λακάν παραθέτει τα εξής λόγια του Φρόυντ για την ενόρμηση: «δεν
έχει ούτε μέρα, ούτε νύχτα, ούτε άνοιξη, ούτε φθινόπωρο».
[2] Οι
ερωτογενείς ζώνες είναι τέσσερις: α. χείλη β. πρωκτός γ. μάτια δ. αυτιά
[3] Η πηγή:
Δομή του χείλους που χαρακτηρίζει μια ερωτογενή ζώνη.
[4]Υπάρχει
μια έρευνα που έγινε στην Γαλλία με δερματολόγους η οποία δείχνει ότι οι εκ
γενετής τυφλοί δεν παρουσιάζουν αυτού του είδους τις παθήσεις.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου