Ο ενάρετος δικαστής είναι ο χειρότερος διεστραμμένος!

1. Oι φιλόσοφοι αντιλαμβάνονται τα πάθη που μας βασανίζουν ως διαστροφές, στις οποίες οι άνθρωποι ενδίδουν από δικό τους φταίξιμο· γι’ αυτό και συνηθίζουν να τα περιγελούν, να τα οικτίρουν, να τα στηλιτεύουν ή (όσοι θέλουν να δείχνουν πιο ευσεβείς) να τα καταριώνται.

Πιστεύουν ότι έτσι επιτελούν έργο θεάρεστο και αγγίζουν την υπέρτατη σοφία, εφόσον έμαθαν να εξυμνούν με χίλιους τρόπους μιαν ανθρώπινη φύση που δεν υπάρχει πουθενά και να κατακεραυνώνουν με τους λόγους των την πραγματική. Tούτο συμβαίνει επειδή αντιλαμβάνονται τους ανθρώπους όχι όπως είναι, αλλά όπως θα τους ήθελαν οι ίδιοι να είναι. Γι’ αυτό και, ως επί το πλείστον, αντί για ηθική έγραψαν σάτιρα, και δεν συνέλαβαν ποτέ μια πολιτική που να μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη· αντίθετα, θεωρείται ότι η πολιτική τους αποτελεί χίμαιρα, ή ότι θα μπορούσε να λειτουργήσει μόνο στο νησί της Oυτοπίας ή στον χρυσό αιώνα των ποιητών, δηλαδή ακριβώς εκεί όπου θα ήταν εντελώς άχρηστη. Aποτελεί κοινή πεποίθηση ότι σε όλες τις επιστήμες που έχουν πρακτική εφαρμογή η θεωρία απέχει από την πράξη, αλλά στην πολιτική η απόσταση αυτή θεωρείται μεγαλύτερη· και κανείς δεν κρίνεται λιγότερο κατάλληλος για την διακυβέρνηση της πολιτείας απ’ ό,τι οι θεωρητικοί ή οι φιλόσοφοι.

2. Oι πολιτικοί, αφ’ ετέρου, θεωρείται ότι περισσότερο στήνουν παγίδες στους ανθρώπους, παρά φροντίζουν για τα συμφέροντά τους· και κρίνονται περισσότερο επιτήδειοι, παρά σοφοί. Σίγουρα η εμπειρία τούς δίδαξε πως, όσο υπάρχουν άνθρωποι, θα υπάρχουν και διαστροφές. Προσπαθούν, λοιπόν, να προλαμβάνουν την ανθρώπινη κακία, μεταχειριζόμενοι τα μέσα που τους δίδαξε η εμπειρία κατά τη διάρκεια μιας μακρόχρονης πρακτικής, και τα οποία μετέρχονται συνήθως άνθρωποι καθοδηγούμενοι μάλλον από φόβο παρά από το λογικό· γι’ αυτό και φαίνονται ως αντίπαλοι της θρησκείας, κυρίως στα μάτια των θεολόγων, οι οποίοι πιστεύουν πως οι ανώτατες αρχές θα έπρεπε να διαχειρίζονται τις δημόσιες υποθέσεις σύμφωνα με τους ίδιους ηθικούς κανόνες που ισχύουν για τους ιδιώτες. Πάντως, δεν χωρεί αμφιβολία ότι οι πολιτικοί έχουν γράψει περί των πολιτικών πραγμάτων με πολύ μεγαλύτερη επιτυχία απ’ ό,τι οι φιλόσοφοι. Διότι, έχοντας ως δάσκαλο την εμπειρία, δεν δίδαξαν τίποτε που να απέχει από την πράξη.

3. Eίμαι, πράγματι, πλήρως πεπεισμένος πως η εμπειρία έχει δείξει όλα τα είδη πολιτευμάτων που μπορούν να νοηθούν, ώστε οι άνθρωποι να ζουν εν ομονοία, καθώς επίσης και τα μέσα με τα οποία πρέπει να χειραγωγείται το πλήθος, να συγκρατείται δηλαδή εντός καθορισμένων ορίων. Έτσι, αν μας ενδιαφέρει να μην απομακρυνθούμε από την εμπειρία, δηλαδή από την πράξη, πιστεύω πως δεν μπορούμε με τη σκέψη να επινοήσουμε τίποτε που να μην έχει δοκιμαστεί και που να μην είναι ήδη γνωστό. Διότι οι άνθρωποι είναι έτσι φτιαγμένοι ώστε δεν μπορούν να ζήσουν χωρίς να υπόκεινται σε κάποιο δίκαιο, κοινό για όλους· αλλά οξυδερκέστατοι άνδρες, πανούργοι ή επιτήδειοι, θεσμοθέτησαν την κοινή αυτή νομοθεσία και διαχειρίστηκαν τις δημόσιες υποθέσεις.

Kατά συνέπεια, πολύ δύσκολα θα πίστευε κανείς ότι μπορούμε να συλλάβουμε κάτι άλλο, χρήσιμο για μια κοινότητα ανθρώπων, που να μην το έχει ακόμη υποδείξει κάποια περίσταση ή η τύχη, και που να μην το έχουν ακόμη αντιληφθεί άνθρωποι οι οποίοι ασχολούνται με τα κοινά και φροντίζουν για την προσωπική τους ασφάλεια.

ΠOΛITIKH ΠPAΓMATEIA, Μπαρούχ Σπινόζα

Ο χειρότερος διεστραμμένος είναι αυτός που μιλά στο όνομα της ηθικότητας. Οι γνήσιοι διεστραμμένοι, αυτοί τους οποίους δεν βλέπουμε ποτέ στην ανάλυση, είναι ο δικαστής, ο παππάς, ο δημοσιογράφος και ο καθηγητής – όλοι αυτοί που από θέση εξουσίας ελέγχουν την απόλαυση των άλλων. Η χειρότερη διαστροφή είναι το να είναι κανείς ενάρετος. Η ηθική τροφοδοτείται από την ίδια ακριβώς ενέργεια που θα τροφοδοτούσε την απόλαυση των ενορμήσεων, αν δεν είχε αποκηρυχθεί. Ο εγκληματίας διεστραμμένος δεν είναι το αντίθετο του ενάρετου δικαστή: ο ενάρετος δικαστής είναι ο χειρότερος διεστραμμένος.

Εκείνος που διατείνεται ότι ενσαρκώνει τον ηθικό νόμο είναι ο γνήσιος σαδιστής. Το μυστικό της ηθικής συνείδησης είναι το σαδιστικό της στοιχείο. Υπερεγώ είναι το όνομα του.

Η πολιτιστική καταστολή των ενορμήσεων σταματά, σε μεγάλο βαθμό, την άσκηση των καταστρεπτικών παρορμήσεων του υποκειμένου σε βάρος των άλλων. Αντ’ αυτού, τούτες ασκούνται σε βάρος του ίδιου του υποκειμένου. Αυτή είναι η λειτουργία του σαδιστικού Υπερεγώ, που αυξάνει τον σαδισμό του σε βάρος του Εγώ.