Εκείνο που η διαστροφή μας δίδαξε!

Να αρχίσουμε ξεκαθαρίζοντας, καταρχήν, ορισμένα βασικά πράγματα.

Πρώτον, η διαστροφή δεν είναι η απόλυτη κυριαρχία μιας ακατέργαστης, ενστικτώδους ορμής, όπως κάποιοι πιστεύουν. Θα έλεγα ότι πρόκειται για μια μαγειρεμένη ορμή, όχι ωμή. Ο διεστραμμένος παραμένει υποκείμενο σε όλη την διάρκεια μιας ορισμένης αμφιταλάντευσης του. Διαφωνώ με οποιαδήποτε υποβάθμιση της διαστροφής.

Δεύτερον, η διάγνωση της δεν θα μπορούσε να βασίζεται σε αντικειμενικά δεδομένα αποκλίνουσας σεξουαλικότητας. Θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι καλύπτει όλα τα προβλήματα στις σχέσεις μας με το άλλο φύλο. Όμως στην πράξη, δεν ονομάζουμε διαστροφικά όλα αυτά τα προβλήματα. Έτσι για παράδειγμα, δεν ονομάζουμε διεστραμμένες τις αναστολές στις σεξουαλικές ορμές. Όταν μιλάμε για διαστροφή, ξέροντας τι εννοούμε, πάντα προϋποθέτουμε μια ενεργητική σεξουαλική συμπεριφορά που παρεκκλίνει από τους φυσιολογικούς στόχους και τα μέσα της ανθρώπινης σεξουαλικότητας. Η διαστροφή εμπεριέχει την έννοια της δράσης. Αποτελεί κοινή γνώση ότι οι νευρωτικοί μπορεί να έχουν διεστραμμένες φαντασιώσεις αλλά παρ’ όλα αυτά δεν πρέπει να διαγιγνώσκονται ως διεστραμμένοι. Η φαντασίωση δεν είναι αρκετή για την διάγνωση της διαστροφής. Εκείνο που απαιτείται είναι μια διάσταση δράσης, δηλαδή μια διευρυμένη έννοια της σεξουαλικής πράξης.

Τρίτον, η διαστροφή θέτει υπό αμφισβήτηση την ίδια την έννοια της φυσιολογικής ανθρώπινης σεξουαλικότητας. Με άλλα λόγια, αν η βιολογική έννοια του φύλου υπονοεί μια συμπληρωματικότητα των δύο φύλων, η διαστροφή επιβεβαιώνει το γεγονός ότι τα ανθρώπινα υποκείμενα μπορεί να αναζητούν σεξουαλική ικανοποίηση εκτός της βιολογικής συνουσίας των δύο φύλων. Εδώ έχει την βάση της η έννοια της “libido”: 

Πρόκειται για μια έννοια σεξουαλικής ικανοποίησης που επιτυγχάνεται με διάφορους τρόπους, όχι με άπειρους, αλλά με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Η ψυχανάλυση έχει δημιουργήσει έναν ευρύτατο κατάλογο λιμπιντικών δραστηριοτήτων. Όταν γαμάμε, ικανοποιούμε την λίμπιντο, αλλά επίσης και όταν τρώμε, χέζουμε, βλέπουμε, μιλάμε, σκεφτόμαστε, γράφουμε, ακόμα και όταν περπατάμε μπορεί να ικανοποιούμε την λίμπιντο. Η ψυχανάλυση επιφέρει μια εξαιρετική διεύρυνση της έννοιας της λίμπιντο και της σεξουαλικής ικανοποίησης, για την οποία νομίζαμε ότι περιορίζεται στο σεξουαλικό πεδίο.

Τέταρτον, η λίμπιντο είναι μια ποσότητα που δεν μπορούμε να υπολογίσουμε, η εισαγωγή της όμως μας βοηθά να εξισώσουμε ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων και συμπεριφορών – φαγητό, χέσιμο, σκέψη και, επίσης, συγγραφή, αφού και η μετουσίωση μαρτυράει την παρουσία της λίμπιντο. Με τους όρους της ψυχανάλυσης, η μετουσίωση σημαίνει ικανοποίηση χωρίς απώθηση και δεν προέρχεται από την σεξουαλική επαφή με μέλη του αντίθετου φύλου.

Υπάρχει ένα ζήτημα για την ψυχανάλυση όσον αφορά την σύνδεση μετουσίωσης και διαστροφής. Το ζήτημα δεν είναι αν συγχέουμε ή αν διακρίνουμε εννοιολογικά την λίμπιντο από την διαστροφή, αλλά να δούμε ότι και οι δύο σχετίζονται με το ίδιο ζήτημα, της ικανοποίησης που προέρχεται από δραστηριότητες πέρα από το γαμήσι. Πρέπει να υποθέσουμε ότι υπάρχουν και άλλες ικανοποιήσεις στην ζωή!

Αυτό το τελευταίο, μας το «διδάσκει» η διαστροφή. Αυτό που μας «διδάσκει» είναι ότι οφείλουμε να οδηγηθούμε σε μια νέα έννοια του αντικειμένου. Ενός αντικειμένου διακριτού από αυτό που συνεπάγεται η διατύπωση «επιλογή αντικειμένου». Με τον εν λόγω όρο εννοούμε το αντικείμενο της επιλογής – ένας άντρας με μουστάκι, ένας ψηλός ή πολύ δυνατός άντρας, μια γυναίκα με καμπύλες, κ.λπ. Ολόκληρο το φαντασιακό μπορεί να υπεισέρχεται εδώ. Όμως, χρειαζόμαστε μια άλλη έννοια του αντικειμένου, αν πάρουμε στα σοβαρά το «μάθημα» της διαστροφής. Χρειαζόμαστε ένα αντικείμενο για την ικανοποίηση που ενέχεται στη γραφή, την σκέψη, το περπάτημα κ.λπ.

Ας το ονομάσουμε «αντικείμενο libido». Μπορούμε να το δούμε ως κάτι υλικό, όπως π.χ. στον φετιχισμό όπου το επιλεγμένο αντικείμενο είναι συνήθως μια γυναίκα, όμορφη ή όχι. Φετιχισμός όμως σημαίνει ότι η ομορφιά δεν είναι τίποτε άλλο παρά ένα έρεισμα για να το «αντικείμενο – λίμπιντο», σε σημείο που το «αντικείμενο – λίμπιντο» μπορεί να πάρει την θέση του επιλεγμένου αντικειμένου: πρώτα η γυναίκα με ψηλά τακούνια μετά μόνο τα ψηλά τακούνια! Στο παράδειγμα του φετιχισμού, ο οποίος είναι τόσο διδακτικός για τον εντοπισμό εκείνου που η ψυχανάλυση ονομάζει «αίτιο της επιθυμίας», βλέπουμε το φετίχ ως προϋπόθεση για την σεξουαλική απόλαυση του επιλεγμένου αντικειμένου.

Ας πούμε απλά, ότι οφείλουμε να διακρίνουμε το επιλεγμένο αντικείμενο από το «αντικείμενο λίμπιντο». Χρειαζόμαστε επίσης, μια νέα έννοια της παρόρμησης προς το «αντικείμενο λίμπιντο». Αυτή την νέα έννοια ο Φρόυντ την ονομάζει «ενόρμηση».

Τι είναι το «αντικείμενο λίμπιντο»; Δεν πρόκειται για κάτι υλικό. Η ενόρμηση που αναζητά ικανοποίηση, δεν αναζητά κάποιο συγκεκριμένο αντικείμενο, αναζητά την ικανοποίηση! Το αντικείμενο που αντιστοιχεί στην ενόρμηση είναι «η ικανοποίηση ως αντικείμενο». Τούτο θα ήθελα να προτείνω σήμερα ως ορισμό του «αντικειμένου μικρό α» του Λακάν: το «αντικείμενο μικρό α» είναι «η ικανοποίηση ως αντικείμενο»! Με λίγα λόγια, οφείλουμε να κάνουμε την διάκριση ανάμεσα στο «επιλεγμένο αντικείμενο» και στο «αντικείμενο λίμπιντο». Το δεύτερο αποτελεί την «ικανοποίηση υπό την ιδιότητα του αντικειμένου»!

Αυτό είναι εκείνο που μας μαθαίνει η διαστροφή. Αυτό συμβαίνει διότι η ενόρμηση είναι από την φύση της διεστραμμένη. Αυτό σημαίνει ότι η διαστροφή είναι η κανονικότητα της ενόρμησης. Για τον Φρόυντ η διαστροφή είναι φυσική, δηλαδή πρωτογενής. Είναι πιο πρωτογενής από την ομαλότητα, το ομαλό είναι δευτερεύον ή ακόμη και πολιτισμικό.

Επομένως, το προβληματικό είναι η ύπαρξη σεξουαλικής ενόρμησης προς το αντίθετο φύλο. Η θέση της Λακανικής ψυχανάλυσης είναι ότι δεν υφίσταται τέτοια ενόρμηση! Εκείνο που υπάρχει είναι εκείνη η ενόρμηση προς το «αντικείμενο λίμπιντο». Δεν είναι ο ρόλος της ενόρμησης να έχει ως αντικείμενο ένα άτομο, ένα ολόκληρο άτομο, και αυτό μας οδηγεί στο να εισάγουμε την αγάπη. Αν πάρουμε τις ενορμήσεις στα σοβαρά, ακόμα και αν τις τοποθετήσουμε στο επίπεδο του Πραγματικού, οφείλουμε να τοποθετήσουμε και την αγάπη στο ίδιο επίπεδο. Το πέρασμα από τις ενορμήσεις στην επιθυμία, η εισαγωγή της απουσίας που είναι απαραίτητη για την επιθυμία, χρειάζεται την μεσολάβηση της αγάπης.