Αυτός ο Άλλος είναι ευεργέτης μας Μεγάλος!

 

Ο Άλλος, «ο μεγάλος Άλλος», δεν είναι μονοσήμαντος.

Ιδού η διαλεκτική του:

• ·       Είναι ο Άλλος της γλώσσας, ο Άλλος του καθολικού λόγου.

• ·       Είναι επίσης ο Άλλος της αλήθειας, ο τρίτος κάθε διαλόγου, το σημείο αναφοράς των συμφωνιών και διαφωνιών. Με απόλυτο σεβασμό στο όνομα του συμφωνούμε ή διαφωνούμε.

• ·       Είναι ο Άλλος της καλής πίστης, της εμπιστοσύνης.

• ·       Είναι ακόμη ο Άλλος της ομιλίας, ο θεμελιώδης συνομιλητής, ο τόπος όπου απευθύνεται ο λόγος πέρα από τον διαπροσωπικό διάλογο.

• ·       Σύμφωνα με τους όρους της επικοινωνίας, είναι ο τόπος του «κώδικα» στον οποίο γίνεται η επεξεργασία του μηνύματος. Με αυτή του την έννοια είναι ο Άλλος του οποίου ο τόπος είναι το ασυνείδητο, ο Άλλος ο οποίος «στο πιο ενδόμυχο σημείο συναίνεσης προς την ταυτότητα μου με συν – κινεί».

• ·       Τέλος, είναι ο Άλλος της επιθυμίας ως ασυνείδητης, αδιαφανούς για το υποκείμενο που της είναι υποδουλωμένο.

Αυτός ο Άλλος είναι μάλλον ένα γράμμα, το γράμμα «Α», παρά μια έννοια και ως εκ τούτου βρίσκεται στη «ευέλικτη» θέση να προσελκύει και να αναδεικνύει πολλαπλές σημασίες. Παρεμβαίνει στην θεωρία σε πολλά επίπεδα, τα οποία όμως χαρακτηρίζονται από την διάσταση της εξωτερικότητας και την καθοριστική τους λειτουργία ως προς το υποκείμενο. Πρόκειται για την «άλλη σκηνή», σύμφωνα με την διατύπωση του Φρόυντ. Έκφραση με την οποία ο τελευταίος ονομάζει τον τόπο όπου λειτουργεί το ασυνείδητο.

Η φαντασίωση δεν έχει ούτε ιερό ούτε όσιο.

 

Όταν κάποιος ορίζει τον εαυτό του ως ομοφυλόφιλο, ορίζει την υποκειμενική του θέση με βάση την επιλογή αντικειμένου του. Δηλαδή, χαρακτηρίζει τον εαυτό του με βάση το φύλο του ατόμου ή των ατόμων από τα οποία προσδοκά σεξουαλική ικανοποίηση.

Στο ον που μιλά δεν υφίσταται κάτι σαν «φυσική» σεξουαλικότητα. Η σεξουαλικότητά του είναι πάντα «διαστροφική», με την έννοια ότι η σεξουαλική επιθυμία και η σεξουαλική ικανοποίηση είναι συνάρτηση της φαντασίωσης. Ως σενάριο που προσδιορίζει τη σεξουαλική ικανοποίηση, η φαντασίωση δεν υπακούει σε κανένα νόμο. Δεν έχει ούτε ιερό ούτε όσιο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η σεξουαλικότητα να είναι ανοιχτή σε κάθε ιδιοτροπία και σε όλες τις παρεκτροπές που μπορεί να φανταστεί κανείς. Είναι βασικά, για να χρησιμοποιήσουμε μια παλιομοδίτικη και συχνά παρεξηγημένη λέξη, «διαστροφικής» φύσεως. Δεν έχει προσχεδιασμένο αντικείμενο, ούτε καθολικό τρόπο ικανοποίησης. Δεν είναι κάτι που είναι ωφέλιμο για τη ζωή και τη διατήρηση της. Έτσι μπορεί κανείς να απολαμβάνει το κακό, τον πόνο - τον δικό του ή/και του αλλουνού. Μπορεί να ικανοποιείται από οτιδήποτε. Αυτό σημαίνει πως η ενόρμηση δεν ξέρει τίποτε άλλο πέραν της ικανοποίησης της, και αυτή δεν υπακούει σε κανένα νόμο. Δεν ξέρει από ομοφυλοφιλία και ετεροφυλοφιλία, δεν ξέρει από άντρα και γυναίκα. Είναι ακέφαλη. Αναζητάει μόνο την απόλαυσή της.

Ο ομοφυλόφιλος μπορεί άνετα να είναι ένας ευφυής άνθρωπος και η σεξουαλική του επιλογή αντικειμένου δεν έχει σε τίποτε να κάνει με την εξυπνάδα και την ευφυία του.

Ο Όσκαρ Ουάιλντ είναι ο σημαντικότερος Ιρλανδός συγγραφέας και ποιητής, που έφτασε στο απόγειο της δόξας του στο Λονδίνο του 1880-1890. Στα μέσα του 1891 γνώρισε τον Alfred Douglas, έναν όμορφο και κακομαθημένο νεαρό φοιτητή από αριστοκρατική οικογένεια. Η φιλία τους σύντομα κατέληξε σε έναν παθιασμένο έρωτα που σκανδάλισε το βικτοριανό Λονδίνο. Αν και ο Ουάιλντ ήταν αρκετά χαλαρός στην συμπεριφορά του, ο Douglas ήταν εντελώς προκλητικός. Μύησε τον πολύ μεγαλύτερό του Ουάιλντ στον υπόκοσμο την ομοφυλόφιλης πορνείας όπου ο συγγραφέας γνώρισε μια σειρά από ζιγκολό με τους οποίους είχε σεξουαλικές επαφές σε ξενοδοχεία. Σε αντίθεση όμως με τους μέχρι τότε εξιδανικευμένους έρωτες με νεαρούς, οι καινούριοι του «εραστές» δεν είχαν ούτε το κοινωνικό ούτε το μορφωτικό επίπεδο του Ουάιλντ, σε σημείο που ο ίδιος ομολογούσε ότι κινδύνευε από αυτές τις σχέσεις (κάτι που όμως φαίνονταν να τον διεγείρει).

Ο Federico García Lorca που γεννήθηκε στην Ανδαλουσία το 1898, είναι ο πιο διάσημος σύγχρονος ποιητής της Ισπανίας. Άρχισε σπουδές νομικής το 1919 στη Γρανάδα και μετά στη Μαδρίτη και από τα φοιτητικά του χρόνια ήρθε σε στενή επαφή με τη διανόηση της χώρας όπως τον Luis Buñuel, τον Salvador Dalí, τους συγγραφείς Juan Ramón Jiménez και Pablo Neruda. Την περίοδο των σπουδών του ήταν ερωτευμένος χωρίς ανταπόκριση με τον Dali ενώ αργότερα το 1925 με τον γλύπτη Emilio Aladrén. Τέσσερα χρόνια αργότερα ο ωραίος Aladrén τον χωρίζει για να παντρευτεί μια Αγγλίδα και ο Λόρκα παθαίνει βαριά κατάθλιψη.

Ένας από τους πιο αμφιλεγόμενους ομοφυλόφιλους του 19ου αιώνα είναι ο συνθέτης Πιοτρ Τσαϊκόφσκι. Επί δεκαετίες οι σοβιετικοί μουσικολόγοι αρνούνταν πεισματικά την ομοφυλοφιλία του, αλλά με την πτώση του κομμουνισμού οι σεξουαλικές προτιμήσεις του Τσαϊκόφσκι έχουν γίνει παγκόσμια γνωστές. Ανάμεσα στους εραστές του ήταν πολυάριθμοι μαθητές του, ένας υπηρέτης του και ο ανιψιός του, Vladimir (Bob) Davidov. Εκτός από αυτούς, τα ημερολόγιά του αναφέρονται κρυπτογραφικά σε αρκετούς ανώνυμους εραστές που είχε στα ταξίδια του στο εξωτερικό. Αντίθετα όμως με τον επίσης ομοφυλόφιλο αδελφό του Μόδεστο, ο οποίος συζούσε με τον εραστή του, ο Τσαϊκόφσκι δεν αισθάνονταν άνετα με την ομοφυλοφιλία του και την κρατούσε όσο το δυνατόν κρυφή. «Τι μπορώ να κάνω για να γίνω κανονικός;» έγραφε στο ημερολόγιό του[1].

Όμως κλασσική απόδειξη ότι ένας ομοφυλόφιλος μπορεί να είναι αρκετά ευφυής, ίσως και στα όρια της υπερβολής, αποτελεί ο επιφανής μαθηματικός Άλαν Τιούρινγκ.

Ο Άλαν Τιούρινγκ ήταν Άγγλος μαθηματικός και κρυπτογράφος, δημιουργός της μηχανής Τιούρινγκ, η οποία αποτέλεσε την βάση για τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές. Ο μαθηματικός, που είχε κεντρικό ρόλο στην αποκρυπτογράφηση του ναζιστικού Enigma και έθεσε τα θεμέλια της ανάλυσης της τεχνητής νοημοσύνης, είχε αυτοκτονήσει το 1954. Αν και είχε συμβάλει τα μέγιστα στην ενίσχυση της βρετανικής θέσης έναντι του Ράιχ (για κάποιους, το έργο του ίσως καθόρισε την έκβαση του πολέμου) και έσωσε αμέτρητες ζωές, είχε ένα... «πρόβλημα»: Ήταν ομοφυλόφιλος.

Ο Άλαν γεννήθηκε στο Λονδίνο στις 23 Ιουνίου του 1912, ο πατέρας του ήταν υπάλληλος της βρετανικής αποικιοκρατικής διοίκησης και για μεγάλα χρονικά διαστήματα έλειπε με την σύζυγο του στην Ινδία, τα 2 παιδιά τους μεγάλωναν στην Αγγλία με φίλους και συγγενείς. Από 13 ετών έγινε φανερό το ταλέντο του Άλαν στα μαθηματικά και στα 16 του είχε κατανοήσει την θεωρία του Αινστάϊν και είχε κάνει εποικοδομητικές παρατηρήσεις. Την ίδια χρονιά ανακάλυψε την ομοφυλοφιλία του καθώς ερωτεύτηκε ένα συμμαθητή του ο οποίος πέθανε από κατανάλωση μολυσμένου γάλακτος, γεγονός που τον κλόνισε σοβαρά. Σπούδασε μαθηματικά στο Κέιμπριτζ και το 1936 δημοσίευσε το περίφημο έργο «On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem» στο οποίο ανέλυε το πώς μπορεί να φτιαχτεί μια υπολογιστική μηχανή για να επιλύει προβλήματα ειδικού τύπου. Το 1938 έλαβε το διδακτορικό του από το King College και ανέλαβε το τμήμα μαθηματικής λογικής στο ίδιο πανεπιστήμιο.

Με το ξέσπασμα του πολέμου προσέφερε τις υπηρεσίες του στην υπηρεσία αντικατασκοπείας σε μια εποχή που οι Άγγλοι δεν είχαν καμιά επιτυχία στον τομέα εν αντιθέσει με τους γερμανούς που κατάφερναν να αποκωδικοποιούν πολλά από τα σήματα των εχθρών τους. Παρά τα εμπόδια που του έβαζαν οι στρατιωτικοί προϊστάμενοι του καθώς δεν πίστευαν σε αυτόν, ο Τιούρινγκ με υπομονή κι επιμονή κατάφερε να αποκωδικοποιήσει την συσκευή κωδικοποίησης Enigma η οποία ήταν πολύπλοκη και καθώς άλλαζαν καθημερινά οι κωδικοί της καθημερινά, θεωρούνταν αδύνατον να αποκρυπτογραφηθεί. Ο Τιούρινγκ τα κατάφερε με μια μηχανή που έφτιαξε ειδικά για αυτό το σκοπό, το αποτέλεσμα ήταν να μαθαίνουν οι σύμμαχοι που θα χτυπούσαν κάθε φορά οι Γερμανοί και να είναι προετοιμασμένοι. Η επιτυχία του αυτή δεν έγινε γνωστή όσο ζούσε, ούτε οι πιο κοντινοί του άνθρωποι δεν την γνώριζαν.

Μετά τον πόλεμο εργάστηκε για λίγο στο τμήμα μαθηματικών του εργαστηρίου φυσικής στο Λονδίνο όμως παραιτήθηκε λόγω της γραφειοκρατίας και του πολέμου που αντιμετώπισε από ανθρώπους που δεν διέθεταν ούτε τη ευφυΐα ούτε τις ικανότητές του. Το 1948 εγκαταστάθηκε στο Μάντσεστερ και εργάστηκε στο πανεπιστήμιο, εκεί κατασκεύασε την πρώτη υπολογιστική μηχανή και δημοσίευσε εργασίες περί της ικανότητας των μηχανών να σκέφτονται, εργασίες που αποτέλεσαν τον θεμέλιο λίθο για την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Λάτρης και της βιολογίας έκανε έρευνες και πάνω στην μορφογέννηση δημοσίευσε ένα σημαντικό κείμενο για το θέμα το 1952. Εκείνη την χρονιά η ζωή του πήρε μια δραματική στροφή όταν ένας σύντροφος του διέρρηξε το σπίτι του. Ο Άλαν κατήγγειλε την διάρρηξη όμως η αστυνομία περισσότερο ενδιαφέρθηκε για τις ερωτικές του προτιμήσεις, εκείνος δεν έκρυψε την ομοφυλοφιλία του, ομολόγησε πως ο δράστης ήταν ερωτικός του σύντροφος με αποτέλεσμα να συλληφθεί ο ίδιος αντί του δράστη. Τον παρέπεμψαν σε δίκη καθώς η ομοφυλοφιλία ήταν παράνομη εκείνο τον καιρό στην Αγγλία, το δικαστήριο τον ανάγκασε να διαλέξει ανάμεσα στην φυλακή ή σε μια θεραπεία με ορμόνες οιστρογόνων που σκοπό είχαν να «κατευνάσουν τις ορέξεις του». Το αποτέλεσμα αυτής της «θεραπείας», που αναγκάστηκε να επιλέξει, ήταν γυναικομαστία, κατατονία, βαριά κατάθλιψη.

Στις 7 Ιουνίου του 1954 αυτοκτόνησε δαγκώνοντας ένα μήλο με κυάνιο. Το μισοφαγωμένο μήλο που βρέθηκε δίπλα του ήταν η έμπνευση για το σήμα της εταιρείας Apple, ως φόρος τιμής στον πρωτοπόρο των υπολογιστών.

---

[1] Βλ. στην ανάρτηση “«Θεραπεύεται», άραγε, ο ομοφυλόφιλος;”, Παρασκευή, 14 Φεβρουαρίου 2020, https://psychoanalysisthoughts.blogspot.com/2020/02/blog-post_14.html

 

Στην τέχνη, στον έρωτα όπως και στην ανάλυση, η διαίσθηση είναι αρκετή.

 

Ξέρετε, οι περισσότεροι από εμάς, εάν όχι όλοι μας, έχουμε πιστέψει στο παρελθόν ότι γνωρίζουμε κάτι, χωρίς αυτό να βασίζεται στη λογική αλλά σε μια ιδιαίτερη αίσθηση ότι αυτό που πιστεύουμε ισχύει πραγματικά. Όταν η αίσθηση ότι γνωρίζουμε κάτι χαρακτηρίζεται περισσότερο ενστικτώδης και δεν βασίζεται σε λογική επεξεργασία, τότε μπορούμε να χαρακτηρίσουμε την αίσθηση αυτή ως «διαίσθηση», ως «ενόραση».

Ενόραση είναι η υποτιθέμενη ψυχική ικανότητα του να βλέπει κανείς πράγματα πέρα από την δύναμη της κανονικής όρασης. Πρόκειται για  την γνώση κάποιων πραγμάτων που γίνεται με τρόπους πέρα από τις αισθήσεις ή τη λογική, με απροσδιόριστο τρόπο.

Φιλοσοφικά, η Ενόραση είναι ένας τρόπος γνώσης άμεσος, χωρίς την παρέμβαση του λογικού. Πρόκειται για γνώση άμεση, ζωντανή, προσωπική, βιωματική. Μια γνώση που αντιπαρατίθεται στη διάμεση γνώση, αυτήν που αποκτάται μέσω μιας συλλογιστικής διαδικασίας. Την στιγμή της ενόρασης, το πνεύμα φωτίζεται μυστηριωδώς και συλλαμβάνει μια αλήθεια που η διάμεση διαδικασία αδυνατούσε να την αποκαλύψει.

Στην ανάρτηση μου με τίτλο «Η Ενόραση αποτελεί ένα «όπλο» μέσα στην αναλυτική εμπειρία»[1] είχα αναφερθεί εξαντλητικά στο θέμα. Σήμερα, θα σας δώσω μια ακόμα διαισθητική εμπειρία που αφορά στον ποιητή της θάλασσας Νίκο Καββαδία όπως περιγράφεται μέσα από το βιβλίο του Τάσου Κόρφη, «Νίκος Καββαδίας. Συμβολή στην μελέτη της ζωής και του έργου του».

- Μια και μιλάμε για τις γυναίκες, γράφεις στην «Βάρδια»: «Κλείσε μου τα μάτια ή να ‘ναι νύχτα, σε ένα δωμάτιο σκοτεινό. Να περάσουν δίπλα μου πέντε …δέκα …εκατό γυναίκες. Να σου πω την νατσιόνα  της κάθε μιας…». Είναι και αυτό αλήθεια;

- Θα σου πω τι μου συνέβη μια φορά. Ταξιδεύαμε με το «Απολλωνία», μαζί με την καθηγήτρια της έδρας της εθνολογίας στην Σορβόννη. Είχε ακούσει για μένα και ήθελε να με γνωρίσει. Την βεβαίωσα ότι ξεχωρίζω στα τυφλά την ράτσα κάθε γυναίκας, μυρίζοντας την ή αγγίζοντας την. Καθώς δεν μπορούσε να βρει την λύση του μυστηρίου, με κάλεσε για ένα πείραμα στο Πανεπιστήμιο. Πήγα. Ήταν μαζεμένοι εκεί κάμποσοι προφεσόροι ειρωνικοί και καχύποπτοι. Με ψάξανε, μου δέσανε τα μάτια και με μπάσανε σε μια κάμαρα θεοσκότεινη, πίσσα. Πέντε γυναίκες θα περνούσανε από μπροστά μου, ολόγυμνες. Ένα δικαίωμα είχα. Εγώ το ζήτησα, γιατί δεν τους είχα εμπιστοσύνη. Να ακουμπώ λίγα δευτερόλεπτα την παλάμη μου στο στέρνο τους. Όχι να ψηλαφώ. Μόνο να ακουμπώ το χέρι κατάσαρκα. Το δέχτηκαν και αρχίσαμε.

Βρήκα την πρώτη…Γαλλίδα του Νότου.

Βρήκα την δεύτερη …Γιαπωνέζα από την Ακίτα.

Η τρίτη ήταν βόρεια από το λιμάνι της ρέγγας, την Χαμίνα.

Άκουγα τα ψιθυρίσματα τους. Πήγαιναν να τρελαθούν...

Βρήκα την τέταρτη…από το Ουάντι Χάλφα.

Κρατούσανε την ανάσα τους…

Ήλθε η πέμπτη. Τίποτα! Μαγκώθηκα. Ζαλίστηκα. Για τον εαυτό μου, δηλαδή, τους άλλους τους είχα χεσμένους. Προσπάθησα πάλι. Πνιγόμουνα στον ιδρώτα. Τίποτα! Κάτι ξένο. Άψυχο. Είπα να τα παρατήσω. Την τελευταία στιγμή το ένιωσα, το κατάλαβα. Η πέμπτη γυναίκα ήτανε, πως να στο πω … δεν είχε φύλο … ήταν αρσενικό. Ήταν …πούστης!

---

[1] Βλ. «Η Ενόραση αποτελεί ένα «όπλο» μέσα στην αναλυτική εμπειρία», Πέμπτη, 20 Μαΐου 2021, https://psychoanalysisthoughts.blogspot.com/2021/05/blog-post_20.html