Το περίττωμα και ο συμβολικός του χαρακτήρας.

Για το παιδί δύο είναι τα θεμελιώδη ερωτήματα που καθορίζουν την ύπαρξη του. Το πρώτο είναι «τι θέλει η μητέρα;». Αυτό το ερώτημα σχετίζεται με την ικανοποίηση του, έχει, δηλαδή, φαλλική σημασία. Το δεύτερο είναι «τι είμαι για τον Άλλο;». Αυτό το ερώτημα σχετίζεται με την ταυτότητα. Η ψυχανάλυση ονομάζει την απάντηση σε αυτό το ερώτημα φαντασίωση. Η φαντασίωση αποτελεί την απάντηση του παιδιού στο ερώτημα «τι είμαι, τι θέση καταλαμβάνω για τον Άλλο;». Εμπεριέχει την ανάληψη της ταυτότητας ενός αντικειμένου στο οποίο αποδίδεται προνομιακή αξία σε σχέση με την μητέρα. Αυτά τα αντικείμενα είναι: το στήθος, τα περιττώματα, το βλέμμα και η φωνή. Τα αντικείμενα αυτά παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον, αφού όλα τους χαρακτηρίζονται από μια διττή υπόσταση. Ακριβέστερα έχουν και πραγματικό αλλά και συμβολικό χαρακτήρα.

Ας δούμε, στο σημείο αυτό ένα παράδειγμα, όπου γίνεται φανερός αυτός δυικός χαρακτήρας αυτών των αντικειμένων.

Η Ε. είναι μια νέα μητέρα που διαπίστωσε ότι η κορούλα της, μόλις 18 μηνών, κάθε φορά που αφόδευε έλεγε «κακάκια». Κάποια στιγμή η Ε. απευθυνόμενη προς την κόρη της την καλοπιάνει προκειμένου να δοκιμάσει να κάνει τα κακά της στο γιογιό. Πράγματι, επιχειρεί την ενέργεια. Την βάζει στο γιογιό την επόμενη φορά που ακούει από το στοματάκι της την λέξη «κακάκια». Όμως, προς μεγάλη έκπληξη της, η κορούλα της δεν κάνει τίποτα στο γιογιό. Αμέσως η Ε. «επιστρέφει» στην πάνα. Τώρα, όμως, την περιμένει μια νέα έκπληξη: η κορούλα της, ναι μεν κάνει τούτη την φορά τα κακά της στην πάνα αλλά όμως, δεν της γνωστοποιεί πια το γεγονός με την έκφραση «κακάκια». Έκτοτε, η Ε. δεν έχει ξανακούσει την εν λόγω φράση να ξεστομίζεται από την μικρούλα. Αυτή η διαπίστωση από μέρους της Ε. μεταφέρθηκε στην ανάλυση που κάνει η ίδια, σε μια προσπάθεια της να εξηγήσει την αιτία.

Εδώ έχουμε την περίπτωση του αντικειμένου - περίττωμα και την σύλληψη του από την μικρούλα κόρη της Ε. Καταρχήν, τα περιττώματα είναι ένα πραγματικό αντικείμενο για το παιδί. Πραγματικό αντικείμενο με την έννοια ότι μπορεί να συγκρατηθεί ή να αποβληθεί. Επίσης είναι πραγματικό και με την έννοια ότι είναι αποσπώμενο από το σώμα. Το χέρι, ας πούμε, είναι επίσης ένα αντικείμενο του σώματος αλλά δεν είναι αποσπώμενο από αυτό. Η ιδιότητα της απόσπασης από το σώμα συνδέει αυτό το αντικείμενο με ένα παιχνίδι παρουσίας – απουσίας σε σχέση με την μητέρα. Αυτό το τελευταίο σημαίνει ότι σχετίζεται με το συμβολικό. Αποκτά, με άλλα λόγια, και έναν συμβολικό χαρακτήρα εκτός του πραγματικού που ήδη εξήγησα.

Το περίττωμα αποτελεί, για το μωρό, το δώρο του στην μητέρα. Ως αποσπώμενο, «φεύγει» από το σώμα του και δίνεται στην μητέρα ανεπιστρεπτί. Η μητέρα μέσω της πάνας, το αποδέχεται. Η αποδοχή του αντικειμένου από μέρους της σημαίνει για το παιδί ότι αυτό, η ύπαρξη του, καλύπτει την επιθυμία της. Η ικανοποίηση του παιδιού την ώρα που η μητέρα παίρνει τα περιττώματα του μέσω της πάνας σηματοδοτεί ότι υπάρχει η απάντηση στο πρώτο θεμελιώδες ερώτημα του «τι θέλει η μητέρα;». Με το γιογιό, η μικρή κορούλα της Ε, μπήκε μπροστά στην οδυνηρή, για την ίδια, διαπίστωση ότι η μητέρα δεν θέλει το δώρο της και ενδεχομένως ούτε και την ίδια. Μια ικανοποίηση της, λοιπόν, ήδη ματαιώθηκε. Από την άλλη, το θεμελιώδες ερώτημα, παραμένει αναπάντητο για την κορούλα της Ε. Το «τι θέλει η μητέρα;» - βασικό υπαρξιακό ζήτημα για το παιδί – παραμένει αναπάντητο – κενό για την μικρή κόρη της Ε. Αυτός είναι και ο λόγος που δεν αναγγέλλεται πια από το στοματάκι της το περίττωμα. Το ερώτημα αυτό πρέπει, οφείλει η μητέρα να το απαντήσει, με την απαιτούμενη σαφήνεια, στο εγγύς μέλλον.