Το θεμελιώδες αίτημα και η σχέση αγάπης.

Η Ε.Π.Μ είναι μια ψυχαναγκαστική νέα κοπέλα η οποία διηγείται το παρακάτω όνειρο: «Εγώ και η αδελφή μου η Μ. βρισκόμαστε σε ένα απομονωμένο δάσος παρέα με τους ερωτικούς μας συντρόφους. Οι τελευταίοι, εξαιτίας κάποιας ακαθόριστης αιτίας, αρρωσταίνουν. Εγώ και η αδελφή μου καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια για να θεραπευτούν. Όμως, παρόλες τις προσπάθειες μας μόνο η Μ καταφέρνει να σώσει τον αγαπημένο της. Αντίθετα, ο δικός μου αγαπημένος καταλήγει. Την στιγμή που σκεπάζω το πρόσωπο του με το σεντόνι ξεσπώ σε μια υπερβολική θλίψη η οποία καταλήγει σε ένα τρομερό κλάμα, τέτοιο ώστε με κάνει να ξυπνήσω τρομαγμένη κυριολεκτικά .Ήταν ένα τόσο ζωντανό όνειρο που η συμβολική του αξία, νιώθω, ότι είναι πολύ σημαντική…»

Σε μια επόμενη συνεδρία η Ε.Π.Μ διηγείται στον αναλυτή της ότι πρόσφατα ζήτησε από την αδελφή της Μ. να της δανείσει, για την προγραμματισμένη έξοδο της, μια μικρή χρυσή αλυσίδα. Προς μεγάλη της έκπληξη, η Μ αρνήθηκε. Αυτή η άρνηση τροφοδότησε τον εκνευρισμό της Ε.Π.Μ και ήταν τέτοια η ενόχληση ώστε μεταφέρθηκε στην ανάλυση, μέρες αργότερα. Στην ερώτηση του αναλυτή "το αίτημα σας προς την αδελφή σας είχε, για σας, ρητορικό χαρακτήρα, (υπονοώντας ότι η θετική προς το αίτημα απάντηση της Μ. ήταν προφανής για την Ε.Π.Μ )» η απάντηση της ήταν κάθετη: «Μα βεβαίως, μου ήταν αδιανόητη η άρνηση της».

Υπάρχει μια σχέση ανάμεσα στο πραγματικό περιστατικό και στο όνειρο που διηγείται η Ε.Π.Μ; Η απάντηση μου είναι καταφατική. Ας εξηγηθώ όμως.

Κάθε υποκείμενο, άμα τη γενέσει του, βρίσκεται αντιμέτωπο με το θεμελιώδες ερώτημα της ύπαρξης του. Το «γιατί γεννήθηκα» ή «ποιο είναι το νόημα της ζωής μου» αντιπροσωπεύει το άρρητο αίτημα του. Την απάντηση, ο νευρωτικός την ζητά από τον Άλλο, την γλώσσα, το συμβολικό. Εκεί ψάχνει να βρει την απάντηση. Ζητά τον λογαριασμό, τα ρέστα. Τα ζητά υπό την μορφή της εξονυχιστικής διερεύνησης των επιθυμιών του Άλλου. Εφόσον ο νευρωτικός είναι ο κατεξοχήν διερμηνέας του Άλλου προσπαθεί να αποκωδικοποιήσει την επιθυμία του. Περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο υποκείμενο τείνει στην αναζήτηση σχετικά με την συγκυρία που οδήγησε στην γέννηση του. Όσο, όμως και να του διηγηθούν ότι το επιθυμούσαν ότι πρόσμεναν την γέννηση του, το υποκείμενο θα συμπεράνει ότι έχει ήδη αναχθεί σε κατάσταση αντικειμένου στην επιθυμία των γονιών του και ότι, κατά συνέπεια, το πεπρωμένο του ως υποκειμένου που επιθυμεί, που ζει, έχει τεθεί ήδη σε κίνδυνο. Αυτό συμβαίνει διότι, ο Άλλος, το συμβολικό στο οποίο το υποκείμενο απευθύνεται έχει έλλειψη. Αδυνατεί να εκπροσωπήσει την απόλαυση. Ο Άλλος απαγορεύει την απόλαυση. Η απόλαυση, το πραγματικό απωθείται στο ασυνείδητο και περιχαρακώνεται από το συμβολικό. Επομένως το συμβολικό αδυνατεί να την «κουβαλήσει» και ως εκ τούτου αναμένεται από το υποκείμενο να την επωμιστεί. Αυτό το φορτίο της απόλαυσης που επωμίζεται το υποκείμενο και η μη απάντηση του συμβολικού στο θεμελιώδες αίτημα του υποκειμένου δημιουργεί στο τελευταίο την αίσθηση πλασματικότητας της ύπαρξης του. Η απόλαυση λοιπόν, απαγορευμένη και περιχαρακωμένη από το συμβολικό σφάλλει. Το σφάλμα της απόλαυσης έγκειται στο γεγονός ότι επιστρέφει στην συνείδηση υπό την μορφή της ενοχής. Πρόκειται για μια τοποθέτηση της ψυχανάλυσης σύμφωνα με την οποία υφίσταται ουσιαστικός δεσμός μεταξύ ψυχανάλυσης και ενοχής. Είναι σίγουρο ότι η αγάπη, στον βαθμό που προσέχει τον άλλο, με αποτέλεσμα πολλές φορές να παραμελεί τον εαυτό της, αγγίζει την ενοχή. Σας θυμίζω την εξαιρετική φράση «η αγάπη είναι μια μορφή αυτοκτονίας». Επομένως, η αγάπη που δίνει, που προσέχει τον άλλο, οδηγεί αναπόφευκτα το υποκείμενο να επωμιστεί το σφάλμα. Το σφάλμα εκείνου που δεν πάει καλά στην σχέση αγάπης, εκείνου που αναπόφευκτα πάει στραβά. Πιστεύω ότι η ενοχή αυτή, πράγματι είναι παρούσα σε όλες τις μορφές αγάπης. Τόσο στην ελληνική Φιλία όσο και στον έρωτα – πάθος.

Από την άλλη, με το αίτημα της προς την αδελφή της Μ, η  Ε.Π.Μ επιθυμεί να την ρωτήσει: «Με αγαπάς, έτσι δεν είναι;». Η άρνηση της Μ αντιστοιχεί στο συναίσθημα της πλασματικότητας της ύπαρξης που η Ε.Π.Μ αναζητά στον Άλλο. Ενισχύει την πεποίθηση της ότι δεν είναι επιθυμητή από εκείνη, ότι η ύπαρξη της αποτελεί το αντικείμενο της απόλαυσης  του Άλλου. Επιστρέφει αυτή η απωθημένη σκέψη με αφορμή την άρνηση της Μ.

Εν κατακλείδι. Μέσα από την σχέση αγάπης επιδιώκουμε την απάντηση του θεμελιώδους ερωτήματος που αφορά στην ύπαρξη μας. Αλλά, δυστυχώς, αυτή η απάντηση έρχεται πάντα χέρι – χέρι με την ενοχή.