«Ξύπνησε στην λάθος πλευρά του κρεβατιού»

Αν το Εγώ είναι φαντασιακό, δηλαδή δομείται στηριγμένο επάνω στην εικόνα που βλέπουμε στον καθρέφτη κατά την βρεφική μας ηλικία, το ασυνείδητο είναι δομημένο όπως μια γλώσσα: συγκροτείται από σειρές αλυσίδων λέξεων, γενικότερα σημαινόντων στοιχείων.

 Έτσι, το ασυνείδητο σαν μια σατανική μηχανή μετάφρασης μετατρέπει λέξεις σε συμπτώματα. Εγγράφει σημαίνοντα πάνω στην σάρκα ή τα μετασχηματίζει σε βασανιστικές σκέψεις και ψυχαναγκασμούς. Ένα σύμπτωμα δεν είναι τίποτε άλλο από μια λέξη παγιδευμένη στο σώμα, στην κυριολεξία. Θυμηθείτε πως ότι ακριβώς γνωρίζουν τα παιδιά για τα εσωτερικά τους όργανα, είναι εκείνα που τους έχουν πει οι γονείς τους. Ως εκ τούτου, το εσωτερικό του σώματος είναι φτιαγμένο από λέξεις. Οι γιατροί είναι εξοικειωμένοι με ασθενείς που παραπονιούνται για διάφορους πόνους την στιγμή που είναι ξεκάθαρη η απουσία βιολογικής αιτίας. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο πόνος δεν είναι πραγματικός. Πρόκειται για πόνο το ίδιο ή και περισσότερο βασανιστικό από εκείνον που προκαλείται από κάποια πραγματική βιολογική αιτία. Για να ανακουφισθεί ο ασθενής από τον πόνο, είναι ανάγκη να συνδεθούν οι απωθημένες ιδέες με το υπόλοιπο της σημαίνουσας αλυσίδας. Είναι ανάγκη να υποστούν μια νέα μετάφραση.

Για του λόγου την αλήθεια των όσων γράφω παραπάνω προσέξτε ένα κλινικό παράδειγμα:

Ο Χ. είναι ένας ιδεοψυχαναγκαστικός ο οποίος ήλθε στην ανάλυση επειδή όταν ξυπνούσε το πρωί και σηκώνονταν από το κρεβάτι του από την δεξιά πλευρά υπέφερε, στο υπόλοιπο της ημέρας του, από έναν πολύ άσχημο πονοκέφαλο. Μετά από σειρά εξετάσεων δεν είχε εντοπιστεί καμία βιολογική αιτία αυτών των πονοκεφάλων. «Δεν γνωρίζετε, πραγματικά κύριε, τι άγχος έχω αποβραδίς, πριν να ξαπλώσω, στην πιθανότητα του να ξυπνήσω το πρωί από την δεξιά πλευρά του κρεβατιού» έλεγε και η αγωνία εκφράζονταν στο πρόσωπο του ακόμα και την στιγμή της αφήγησης του. Πράγματι, χρειάστηκαν αρκετές συνεδρίες για να φτάσουμε στο παρακάτω αποτέλεσμα.

Ο Χ. ιδεοψυχαναγκαστικός καθώς ήταν, υπήρξε απόλυτα ταυτισμένος με τον πατέρα του. Συχνά, όταν ο Χ. ήταν παιδί άκουγε τον πατέρα του να βγαίνει εκτός εαυτού, νευριασμένος και να λέει στην μητέρα του ότι με την στάση της του προκαλούσε πονοκεφάλους. Στην ερώτηση του μικρού Χ. προς την μητέρα του «τι έχει ο μπαμπάς και φωνάζει;» η μητέρα του απαντούσε «έχει πονοκέφαλο». Όταν ο μικρός Χ ρωτούσε «τι του τον προκάλεσε;» τότε έπαιρνε την απάντηση από την μητέρα του ότι «ξύπνησε στην λάθος πλευρά του κρεβατιού». Πράγματι, ο μικρός Χ είχε παρατηρήσει ότι το διπλό τους κρεβάτι στην κρεβατοκάμαρα τους ήταν εφαπτόμενο στον τοίχο από την δεξιά πλευρά. Πρόκειται για την πλευρά στην οποία συχνά κοιμόταν ο πατέρας του. Επίσης από την πλευρά αυτή το ταβάνι ήταν επικλινές «κατεβαίνοντας» για να ενωθεί με τον τοίχο. Έτσι, ο μικρός Χ είχε συνδυάσει τους πονοκεφάλους του πατέρα του με το ξύπνημα του και αυτό το επιβεβαίωναν και τα λόγια της μητέρας του. Φαντάζονταν, δηλαδή ο μικρός Χ, ότι ξυπνώντας ο πατέρας του κτυπούσε το κεφάλι του στο τοίχο και αυτό του προκαλούσε τον πονοκέφαλο. Αυτή «η λάθος πλευρά» ήταν η δεξιά πλευρά. Μόλις λοιπόν, ο αναλυτής συνέδεσε το σύμπτωμα – πονοκέφαλος με την αλυσίδα σημαινόντων «ξυπνώ στην λάθος πλευρά του κρεβατιού» - φράση απωθημένη από τον Χ τότε το σύμπτωμα εξαλείφθηκε.

Αυτή η περίπτωση δείχνει ανάγλυφα τον τρόπο με τον οποίο ένα σύμπτωμα συντίθεται από λέξεις. Όταν το σύμπτωμα συνδεθεί με την υπόλοιπη αλυσίδα των λέξεων θα υποστεί ορισμένες επιπτώσεις.

Αυτή μπορεί να είναι η συνεισφορά της ψυχανάλυσης στην εξάλειψη του πόνου.