«Φαίνεται πως κανένας δεν τραγουδάει όπως τραγουδάω εγώ τη λέξη “πείνα” και τη λέξη “αγάπη”. Είναι γιατί γνωρίζω καλά τι εννοούν αυτές οι λέξεις».
Στο νούμερο 354 της Πατησίων, εκεί που δεν το περιμένεις, φυσάει γαλλικός αέρας. Και βγαίνει από ένα μικρό καφέ που σε πάει ένα μεγάλο ταξίδι.
Ο χώρος του είναι μικρός με λίγα τραπέζια στο εσωτερικό του, παρ’ όλ’ αυτά καταφέρνει και ανταγωνίζεται τις μεγαλύτερες καφετέριες και φαίνεται πως κερδίζει τον κόσμο που αναζητά ένα παρεΐστικο μέρος να πιει τον καφέ του ταξιδεύοντας λίγο προς Παρίσι μεριά, ή, προς το βραδάκι, μια κρύα μπύρα ή ένα ποτό και μαζί να ακούσει μια όμορφη μουσική με αφετηρία την Πατησίων.
Έτσι γνώρισα και έτσι εντυπώθηκε το σημαίνον Strange Fruit εντός μου. Ώσπου άκουσα, εντελώς τυχαία ένα κομμάτι σε αγγλικό στίχο. Άκουσα τον τίτλο … Strange Fruit. Τότε άρχισα να ψάχνω και να ψάχνομαι … Ιδού το αποτέλεσμα.
Τον Μάρτιο του 1939, μια 23χρονη Billie Holiday πήγε στο μικρόφωνο στο West 4th's Cafe Society στη Νέα Υόρκη για να τραγουδήσει το τελευταίο τραγούδι της βραδιάς. Σύμφωνα με το αίτημά της, οι σερβιτόροι σταμάτησαν να σερβίρουν και το δωμάτιο μαύρισε εντελώς. Μόνο το φως του προβολέα στο πρόσωπό της «έσπαζε» το σκοτάδι στον χώρο. Και μετά τραγούδησε απαλά, με την ακατέργαστη και συγκινησιακή φωνή της:
«Τα δέντρα του νότου έχουν έναν παράξενο καρπό
με αίμα στα φύλλα και στις ρίζες
Ένα μαύρο κορμί ταλαντεύεται από την αύρα του Νότου
περίεργος καρπός κρεμασμένος στις λεύκες…».
(«Southern trees bear a strange fruit
Blood on the leaves and blood at the root
Black bodies swinging in the Southern breeze
Strange fruit hanging from the poplar trees…»)
Όταν τελείωσε η Holiday, τα φώτα έσβησαν. Το σκοτάδι απόλυτο. Όταν άναψαν ξανά, η σκηνή ήταν άδεια. Είχε φύγει. Και σύμφωνα με το αίτημά της, δεν υπήρχε encore (επανάληψη). Έτσι ερμήνευσε η Holiday το «Strange Fruit», το οποίο θα τραγουδούσε αποφασιστικά και συνεχώς για τα επόμενα 20 χρόνια της ζωής της μέχρι τον πρόωρο θάνατό της σε ηλικία 44 ετών.
Η Holiday μπορεί να να έκανε γνωστό σε όλους μας το "Strange Fruit" και να το μετέτρεψε σε έργο τέχνης, αλλά ήταν ένας Εβραίος κομμουνιστής δάσκαλος και ακτιβιστής πολιτικών δικαιωμάτων από το Μπρονξ, ο Άμπελ Μέροπολ (Abel Meeropol), που το έγραψε αρχικά ως ποίημα και μετά ως τραγούδι. Το ποίημα του Μεροπολ περιγράφει την φρίκη του στη θέα της φωτογραφίας δυο μαύρων που είχαν λιντσαριστεί και κατόπιν κρεμαστεί σε δέντρο, στο Μάριον της πολιτείας της Ιντιάνα. Υπό το φόβο αντιποίνων ο Μέροπολ το υπογράφει με το ψευδώνυμο Λιούις Άλλαν…
Αφού δημοσιοποίησε το "Strange Fruit" στο σωματείο των δασκάλων, ο Μέροπολ το συνέθεσε σε τραγούδι και το έδωσε σε έναν ιδιοκτήτη νυχτερινού κέντρου, ο οποίος στη συνέχεια το παρουσίασε στη Holiday.
Όταν η Holiday άκουσε τους στίχους, συγκινήθηκε βαθιά από αυτούς — όχι μόνο επειδή ήταν μια μαύρη Αμερικανίδα αλλά και επειδή το τραγούδι της θύμιζε τον πατέρα της, ο οποίος πέθανε στα 39 του από μια θανατηφόρα αναπνευστική διαταραχή, αφού εκδιώχθηκε από το νοσοκομείο εξαιτίας του χρώματος του δέρματος του.
Οι αναμνήσεις του πόνου που πλημμύριζαν την Μπίλι είχαν ως αποτέλεσμα να απεχθάνεται την ερμηνεία του «Strange Fruit», αλλά ήξερε ότι έπρεπε. «Μου θυμίζει πώς πέθανε η Ποπ», έλεγε για το τραγούδι στην αυτοβιογραφία της. «Αλλά πρέπει να συνεχίσω να το τραγουδάω, όχι μόνο επειδή το ζητάει ο κόσμος, αλλά επειδή 20 χρόνια μετά τον θάνατο της Ποπ, τα πράγματα που την σκότωσαν εξακολουθούν να είναι υπαρκτά στον Νότο».
Ενώ οι ακτιβιστές των πολιτικών δικαιωμάτων και η όλη η Μαύρη Αμερική αγκάλιασαν το «Strange Fruit», η σκηνή του νυχτερινού κέντρου, την οποία αποτελούσαν κυρίως λευκοί θαμώνες, είχε ανάμεικτες αντιδράσεις. Παρακολουθώντας την παράσταση της Holiday, ορισμένα μέλη του κοινού χειροκροτούσαν μέχρι να πονέσουν τα χέρια τους, ενώ όσοι ήταν λιγότερο συμπαθείς έβγαιναν με πικρία κτυπώντας βίαια την πόρτα πίσω τους.
Υπήρξε όμως ένα άτομο που ήταν αποφασισμένο να φιμώσει τη Χόλιντεϊ. Επρόκειτο για τον επίτροπο του Ομοσπονδιακού Γραφείου Ναρκωτικών, Χάρι Άνσλινγκερ. Γνωστός ρατσιστής, ο Άνσλινγκερ πίστευε ότι τα ναρκωτικά «βοηθούσαν» τους μαύρους να ξεπεράσουν τα όριά αφήνοντας πίσω τους φόβους και τις αναστολές τους, στην αμερικανική κοινωνία, και ότι οι μαύροι τραγουδιστές της τζαζ - που κάπνιζαν μαριχουάνα - δημιούργησαν εκείνη την ελεεινή μουσική του διαβόλου.
Όταν ο Άνσλινγκερ απαγόρευσε στη Holiday να ερμηνεύσει το "Strange Fruit", εκείνη αρνήθηκε, με αποτέλεσμα να καταστρώσει ένα σχέδιο για να την καταστρέψει. Γνωρίζοντας ότι η Χόλιντεϊ έκανε χρήση ναρκωτικών, έβαλε μερικούς από τους άνδρες του να προφασισθούν τους ντίλερ και της πούλησαν ηρωίνη. Στην συνέχεια την συνέλαβαν για χρήση ηρωίνης και την πέταξαν στη φυλακή για τον επόμενο ενάμιση χρόνο.
Μετά την απελευθέρωση της το 1948, οι ομοσπονδιακές αρχές αρνήθηκαν να της επανεκδώσουν την άδεια τραγουδίστριας για το καμπαρέ της. Οι μέρες της στο νυχτερινό κέντρο, που τόσο αγαπούσε, είχαν τελειώσει.
Όμως η ίδια αποφασισμένη και πεισματωμένη να συνεχίσει το τραγούδησε σε sold-out συναυλίες στο Carnegie Hall, αλλά παρόλα αυτά, οι δαίμονες της δύσκολης παιδικής της ηλικίας, που περιελάμβανε τη δουλειά της σε έναν οίκο ανοχής μαζί με την ιερόδουλη μητέρα της, τη στοίχειωναν και άρχισε να χρησιμοποιεί ξανά ηρωίνη. Ο αναγνώστης πρέπει να γνωρίζει ‘ότι σε ηλικία 12 ετών συλλαμβάνεται για πορνεία, βιώνει την εγκατάλειψη από τη μητέρα της και ακολουθούν η κακομεταχείριση, ο βιασμός, τ’ αναμορφωτήρια, οι κοινωνικές διακρίσεις. «Φαίνεται πως κανένας δεν τραγουδάει όπως τραγουδάω εγώ τη λέξη “πείνα” και τη λέξη “αγάπη”. Είναι γιατί γνωρίζω καλά τι εννοούν αυτές οι λέξεις» έχει πει στην αυτοβιογραφία της
Το 1959, η Μπίλι βρίσκει τον εαυτό της σε νοσοκομείο της Νέας Υόρκης. Υποφέροντας από καρδιακά και πνευμονολογικά προβλήματα καθώς και από κύρωση του ήπατος λόγω δεκαετιών κατάχρησης ναρκωτικών και αλκοόλ, η τραγουδίστρια αποτελούσε πια μια σκιά του εαυτού της. Η πάλαι ποτέ εγκάρδια φωνή της ήταν τώρα μαραζωμένη και ραγισμένη.
Εξακολουθώντας να σκέφτεται πως θα καταστρέψει την τραγουδίστρια, ο Άνσλινγκερ έβαλε τους άντρες του να πάνε στο νοσοκομείο και να την περάσουν χειροπέδες στο κρεβάτι της. Αν και η Χόλιντεϊ έδειχνε σταδιακά σημάδια ανάρρωσης, οι άνδρες του Άνσλινγκερ απαγόρευσαν στους γιατρούς να της προσφέρουν περαιτέρω θεραπεία. Πέθανε μέσα σε λίγες μέρες.
Ανάμεσα στα πολλά τραγούδια για τα οποία θαυμάζεται η Holiday, το "Strange Fruit" θα είναι πάντα ένα από τα καθοριστικά της έργα. Της επέτρεψε να πάρει αυτό που αποτελούσε αρχικά μια έκφραση πολιτικής διαμαρτυρίας και να το μετατρέψει σε ένα έργο τέχνης.
Το 1999 το Time χαρακτήρισε το "Strange Fruit" ως το "τραγούδι του αιώνα".
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου