Υστερία και Θηλυκότητα: Μέρος 2ον

Όπως ανάφερα στο σημείωμα «Υστερία και Θηλυκότητα», τα δύο χαρακτηριστικά είναι όχι μόνο διαφορετικά μα και αντίθετα. Αν καμιά φορά συγχέονται αυτό συμβαίνει επειδή και τα δύο αναφέρονται στον Άλλο (άνδρα). Ενώ όμως η γυναίκα χρησιμοποιεί τον Άλλον για να πραγματωθεί ως σύμπτωμα (γίνεται το αντικείμενο της απόλαυσης του), η υστερική χρησιμοποιεί την επιθυμία του Άλλου και ταυτίζεται με το έλλειμμα του.

Όμως η παρούσα κατάσταση του πολιτισμού μας γίνεται συνένοχος μιας παντοτινά εφικτής ταύτισης. Εκείνης με το αρσενικό έχειν. Δηλαδή: Σήμερα είναι διαθέσιμα για την γυναίκα όλα εκείνα που η ψυχανάλυση αποκαλεί «ουσιαστικότερες πραγματώσεις» τέτοιες όπως είναι η περιουσία, η γνώση, η εξουσία, η καριέρα κτλ. Όχι πως οι γυναίκες σε παλιότερες εποχές τις είχαν στερηθεί διότι υπήρχε, επί μακρόν και ανεξαιρέτως για όλες, μόνον μέσα στο πεπρωμένο που είχαν είτε ως σύζυγοι είτε ως μητέρες. Αυτός ο περιορισμός – για να μην πω η απαγόρευση – έχει σήμερα καταρριφθεί προς όφελος ενός ανταγωνισμού που είναι εξίσου γενικευμένος. Το γιούνισεξ είναι το καθεστώς της φαλλικής απόλαυσης η οποία προσφέρεται σε όλους εξίσου υπό όλες τις μορφές της. Είναι γεγονός ότι ο πολιτισμός της επιστήμης έχει μεταβάλλει την πραγματικότητα των γυναικών. Η ψυχανάλυση το διαπιστώνει και επιβεβαιώνει ότι αυτό δεν συμβάλλει απαραίτητα στην ευτυχία τους: τα συμπτώματα που τις συνοδεύουν είναι άγχος, ενοχή, συναισθήματα μη ολοκλήρωσης. Αυτό οφείλεται στην ένταση που προκύπτει από την σύγκρουση μεταξύ των δύο τύπων φαλλικότητας, εκείνης του «είναι» και εκείνης του «έχειν». Αυτή η ένταση δεν περιορίζεται σήμερα στην αντίθεση του «είμαι γυναίκα» και του «είμαι μητέρα» αλλά παίρνει την μορφή τάσης ανάμεσα σε «επαγγελματική επιτυχία» και σε «αισθηματική ζωή», εν ολίγοις, μεταξύ εργασίας και έρωτα. Αλλά για αυτά τα «νέου τύπου συμπτώματα» επιφυλάσσομαι να αναφερθώ στο επόμενο μου σημείωμα.  

Επί του παρόντος να προσθέσω μόνο τούτο: οι γυναίκες έχουν μια απόλαυση η οποία δεν υποκύπτει στην φαλλική απόλαυση – η οποία άλλωστε έχει εξαιρετικά σύντομη διάρκεια - και η οποία δεν αναζητά ένα συμπληρωματικό αντικείμενο του ελλείμματος. Πρόκειται για μια απόλαυση που είναι ανείπωτη, ασυμβολοποίητη και το ασυνείδητο δεν μπορεί να μας πει τίποτε για αυτήν. Ό,τι καλύτερο έχουμε εφεύρει για να την ονοματίσουμε ακούει στο όνομα «θηλυκότητα».

Το αστείο είναι πως οι γυναίκες εκείνες που ταυτίζονται περισσότερο με τον φαλλό, ενίοτε προσποιούνται ότι είναι φορείς αυτής της «Άλλης» απόλαυσης. Έτσι μόνον μπορεί να εξηγηθεί η έκπληξη που προκάλεσε η δήλωση της απίστευτης ντίβας, της θεϊκής Μάρλεν Ντήντριχ όταν εξομολογήθηκε την ανέκαθεν ερωτική ψυχρότητα της.

Αλλά ας επανέλθουμε στο σημείο από όπου ξεκίνησα το παρόν σημείωμα. Έλεγα ότι η καριέρα είναι ανοιχτή τις σύγχρονες υστερικές όπως σε όλους. Καθώς μάλιστα δεν στερούνται ταλέντων, μπορεί να είναι σίγουρος κανείς πως θα προκαλέσουν μεγάλη αίσθηση – μιας και δεν φημίζονται ιδιαίτερα για την διακριτικότητα τους. Ωστόσο, αυτή η δυνατότητα της υστερικής έρχεται σε αντίθεση με την επιθυμία της, όπως το επιβεβαιώνει συχνά η ανάλυση: αντίθετα με ότι φανταζόμαστε, όσο περισσότερο η υστερική διαπρέπει στην φαλλική κατάκτηση, τόσο λιγότερο μπορεί να την απολαύσει και τόσο περισσότερο έχει το αίσθημα πως δεν της ανήκει. Μπορεί βεβαίως να επιδίδεται σε ανταγωνισμούς διαφόρων ειδών, μόλις όμως αποδείξει τι αξίζει, κάθε όφελος εξαφανίζεται. Δεν είναι η απόλαυση που αρμόζει στο πραγματικό της ερώτημα που δεν είναι άλλο από το «τι είναι γυναίκα;». Το τελευταίο βρίσκεται αλλού, ήτοι μέσα στο περίκλειστο πεδίο της σεξουαλικής σχέσης. Πράγματι, μόνο εκεί μένει αναλλοίωτη η διαφορά των φύλων, η οποία αλλού απωθείται υπό το καθεστώς του γιούνισεξ.

Σε αυτό το επίπεδο είναι αξιοσημείωτη η στρατηγική της υστερίας, η οποία δεν αναζητά εκεί την γυναικεία της απόλαυση. Μπαίνοντας στην θέση της άλλης γυναίκας, η υστερία εκθειάζει την θηλυκότητα, όχι για την ίδια αλλά για να υπάρξει αυτή «Η Γυναίκα» που λείπει από τον άνδρα. Η υστερική είναι υπέρμαχος εκείνου που δεν υπάρχει!  Το αποτέλεσμα προκύπτει αβίαστα: στην σεξουαλική της σχέση με τον άνδρα, τον άνδρα που αγαπά, καθώς είναι «ανθρωπόφυλη» («hommosexuelle») δεν υπάρχει για εκείνη τίποτε πολυτιμότερο από τον ευνουχισμό του Άλλου, με τον οποίο ταυτίζεται και χωρίς τον οποίο η θηλυκότητα, ως συνοδό της ερώτημα, δεν θα υπήρχε. Θα μπορούσα επίσης να προσθέσω ότι στο πεδίο αυτό της σεξουαλικής σχέσης η υστερία αφήνει να βασιλεύει το γιούνισεξ του ευνουχισμού.

Ο σύγχρονος λόγος σε αυτό τον ον του «υπαρξιακού ελλείμματος», που είναι η υστερία, προτείνει τις κατακτήσεις του «έχειν». Ω, τι παρεξήγηση! Αυτό που εν τέλει χρειάζονταν η υστερική ήταν η ψυχανάλυση, διότι διαθέτει το πλαίσιο που αναγνωρίζει το αίνιγμα του φύλου και διότι αναλαμβάνει να το ξεδιαλύνει. Είναι λάθος «δυσθεώρητο και ανοησία απροσμέτρητη» να υποθέσει κανείς αφελώς – άποψη που ήταν κυρίαρχη παλιότερα - ότι η υστερική αναζητούσε  έναν δεξιοτέχνη του σεξ. Πως, δηλαδή, το γιατρικό για κάθε άλγος της υστερικής ήταν το πέος κατ΄ επανάληψη. Στον απόηχο του βρίσκεται άλλωστε το περιεχόμενο της χυδαίας έκφρασης «κακογαμημένη». Στην πραγματικότητα η έκφραση δεν είναι απλά αντιαισθητική αλλά και άστοχή. Διότι η υστερική δεν αναζητά τον δεξιοτέχνη του σεξ, κάποιον που να ξέρει τα μυστικά του σαρκικού έρωτα, αλλά αναζητά έναν ειδήμονα του φύλου, κάποιον δηλαδή που να γνωρίζει να ΠΕΙ (το τονίζω αυτό) ποια άλλη εξαίρετη απόλαυση φέρει η γυναίκα, πέραν από την απόλαυση του οργάνου. Αφού αυτή η απόλαυση δεν γίνεται να ειπωθεί, ο μόνος τρόπος σηματοδότησης της θέσης της είναι να αφήσουμε ανικανοποίητη την απόλαυση του οργάνου: το άπιστον της υστερικής δεν στερείται λογικής!