Στο προηγούμενο σημείωμα μου
επισήμανα ότι ο πολιτισμός της επιστήμης έχει μεταβάλλει την πραγματικότητα των
γυναικών και ότι αυτό δεν συμβάλλει απαραίτητα στην ευτυχία τους: τα συμπτώματα
που τις συνοδεύουν είναι άγχος, ενοχή, συναισθήματα μη ολοκλήρωσης. Ανάφερα
επίσης ότι αυτή η ένταση ανάμεσα στο «έχειν» και στο «είναι» τους δεν
περιορίζεται σήμερα στην αντίθεση του «είμαι γυναίκα» και του «είμαι μητέρα»
αλλά παίρνει την μορφή τάσης ανάμεσα σε «επαγγελματική επιτυχία» και σε
«αισθηματική ζωή», εν ολίγοις, μεταξύ εργασίας και έρωτα. Αυτές οι επισημάνσεις
μας οδηγούν στα λεγόμενα «νέου τύπου συμπτώματα» που αφορούν την σύγχρονη
γυναίκα. Κατά την γνώμη μου αυτά κατηγοριοποιούνται σε τρείς μορφές: Στην
απαξίωση, στην αναστολή και στην «αναζήτηση πατέρα».
Απαξίωση
Θα ήθελα να εισάγω το ζήτημα της
απαξίωσης της ερωτικής ζωής η οποία έχει διαγνωσθεί να συμβαίνει στους άνδρες
αλλά, πολύ φοβάμαι, πως δεν απαλλάσσονται ούτε οι γυναίκες. Ήταν σαφές ότι σε
παλιότερες εποχές είχε σχηματισθεί η άποψη – και όχι άδικα – ότι στις γυναίκες,
αντίθετα από ότι στους άνδρες, αγάπη και επιθυμία δεν διαχωρίζονται, αλλά
αντίθετα συγκλίνουν στο ίδιο αντικείμενο. Στην συνέχεια η ψυχανάλυση έγινε
λιγότερο απόλυτη στο θέμα ισχυριζόμενη ότι ο διαχωρισμός του αντικειμένου της
αγάπης και του αντικειμένου της επιθυμίας υπάρχει εξίσου και για τις γυναίκες,
με μόνη διαφορά πως σε αυτές το πρώτο συγκαλύπτεται από το δεύτερο.
Εκείνο, πάντως που δεν χρειάζεται
να συγκαλύπτεται σήμερα είναι το γεγονός ότι, αφότου απελευθερώθηκαν από την
μοναδική επιλογή του γάμου, πολλές γυναίκες αγαπούν σε έναν τόπο, και επιθυμούν
ή απολαμβάνουν σε άλλον. Καταφέρνοντας να ξεφύγουν από τον ζυγό της
εγκαθίδρυσης ενός οριστικού δεσμού, μας γνωστοποίησαν πως οι παρτενέρ μιας
γυναίκας είναι πιθανόν να κατατάσσονται είτε στην μία είτε στην άλλη πλευρά.
Δηλαδή είτε από την πλευρά που ικανοποιεί την ερωτική απόλαυση είτε από την
πλευρά της αγάπης. Διαβλέπω, λοιπόν, μια εντυπωσιακή αλλαγή στα κλινικά
δεδομένα.
Αναστολή
Μια άλλη αλλαγή είναι οι «νέου
τύπου» γυναικείες αναστολές. Και εξηγούμαι: αναστολή υπάρχει εκεί όπου υπάρχει
η δυνατότητα της επιλογής, και μάλιστα εκεί όπου η επιλογή είναι επιβεβλημένη.
Εκεί όπου υπάρχει περιορισμός, εκεί όπου δεν υπάρχει αίτημα για επιθυμία η αναβλητικότητα
απόφασης δεν μπορεί καν να εκδηλωθεί. Η χειραφέτηση που αυξάνει τις
δυνατότητες, επιτρέποντας στην γυναίκα να αυτοπροσδιορίζεται σύμφωνα με τα θέλω
της, να επιλέγει αν θα αποκτήσει παιδί ή όχι, αν θα παντρευτεί ή όχι, όταν και
αν το θελήσει, καθώς επίσης αν θα δουλέψει ή όχι, δείχνει πως το δράμα της
αναστολής παύει να αποτελεί ίδιον των ανδρών. Κατά συνέπεια, παρατηρούμε στην
γυναίκες την ίδια υπαναχώρηση ενώπιον της πράξης που παρατηρούμε και στον
εμμονικό άνδρα.
Ο άνδρας – εις τον ενικό – και το
παιδί, αυτά τα δύο, που μια γυναίκα εύχεται αναβάλλοντας τα μέχρι να βρεθεί
κάτι καλύτερο, αποτελούν μέρος της καθημερινής κλινικής σημειολογίας και συχνά
γίνονται αιτία ώστε μια γυναίκα να στραφεί προς την ανάλυση.
Γυναίκες σε αναζήτηση πατέρα
Μια γυναίκα, όχι τριαντάχρονη,
αλλά μάλλον κοντά στα σαράντα, ανύπαντρη, που συχνά εργάζεται, που απολαμβάνει
ελεύθερα την αυτοδιάθεση της προσωπικής της ζωής, και που αρχίζει να
συνειδητοποιεί πως ο καιρός περνάει και πως αν θέλει να αποκτήσει ένα παιδί, θα
πρέπει να βιαστεί να γνωρίσει έναν άνδρα άξιο να γίνει πατέρας, εκτός και αν
από δική της επιλογή κάνει παιδί μόνη της. Η αντισύλληψη που μαζί με την
νομιμοποίηση της έκτρωσης έχει διαχωρίσει ριζικότερα από ποτέ την αναπαραγωγή
από την σεξουαλική πράξη, υποχρεώνει τις γυναίκες να αποφασίσουν όχι μόνο αν θα
κάνουν παιδί αλλά πολύ συχνά να αναλάβουν να επιλέξουν και τον πατέρα. Το
γεγονός αυτό επιφυλάσσει μια καινούργια εξουσία για τις γυναίκες, η οποία κατά
την γνώμη μου, έχει σοβαρές συνέπειες.
Αναφέρομαι εδώ στο φαινόμενο που
θα ονομάσω «γυναίκες σε αναζήτηση πατέρα». Ο Διογένης, με την γνωστή ειρωνεία,
ισχυρίζονταν ότι αναζητούσε άνθρωπο. Όμοια σήμερα, πολλές γυναίκες, με την ίδια
ειρωνεία, αναζητούν πατέρα για το μελλοντικό παιδί τους: «αναζητώ πατέρα αλλά
δεν αντέχω να ζω με έναν άνδρα», «αναζητώ πατέρα αλλά όλοι όσους γνωρίζω δεν
θέλουν παιδιά», «αναζητώ πατέρα αλλά δεν τον βρίσκω», «τον αγαπάω αλλά δεν
μπορώ να τον δω ως πατέρα», χωρίς να ξεχνάμε βέβαια και το «μόλις τον είδα
κατάλαβα αμέσως ότι θα γίνει ένας καλός πατέρας». Το επόμενο βήμα είναι να
κάνει μαθήματα στον πατέρα για το πως οφείλει να είναι ένας πατέρας ενίοτε δε
υπό την ακόλουθη ασυνήθη μορφή: είτε κατηγορώντας τον εαυτό της για τον πατέρα
που διάλεξε, είτε μη συγχωρώντας τον που έδωσε έναν τέτοιο πατέρα στα παιδιά
της.
Αντιλαμβανόμαστε λοιπόν, ότι
καλλιεργείται ένας σύγχρονος λόγος ο οποίος μεγιστοποιεί την μητρική ευθύνη
ώστε επισκιάζεται η ευθύνη του πατέρα. Ο λόγος αυτός ανάγει την γυναίκα –
μητέρα σε καθ’ υπόθεση υποκείμενο που μπορεί να μιλήσει για το ον – πατέρας.
Έτσι το «αναζητώ έναν πατέρα»,
κατά το «αναζητείται άνθρωπος» του Διογένη, σημαίνει εν τέλει ότι «δεν
υπάρχει», και δη κάποιος άξιος της δικής μου απαίτησης.
Ολοκληρώνοντας, θέλω να πω ότι
δεν είναι ανάγκη να θρηνούμε για τις εξελίξεις του πολιτισμού μας. Ο
ψυχαναλυτής δεν έχει να επαναλάβει τα ειρημένα: μόνον ίσως να συντάξει πόρισμα
για την οπτική του λόγου που τα προσδιορίζει. Είναι δε πιθανόν για την ώρα, να
μην γνωρίζουμε ακόμα τις συνέπειες που θα επέλθουν, για την σύγχρονη γυναίκα,
από τις μεταβολές της διάταξης της θέσης της.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου