Σε μια παλαιότερη ανάρτηση μου[1] είχα
αναφερθεί στον ψυχικό χρόνο κάνοντας έναν παραλληλισμό ανάμεσα στον
ιδεοψυχαναγκασμό και στην υστερία. Είχα γράψει τότε: «…Ο ιδεοψυχαναγκαστικός αναβάλλει τον χρόνο, κωλυσιεργεί, αναλαμβάνει
δηλαδή την αναστολή της απόλαυσης, χωρίς, προσέξτε, να την ακυρώνει. Ο στόχος
είναι να κατασταθεί το αντικείμενο επιθυμητό. Εδώ έγκειται όλη του η αγωνία.
Υπάρχει λοιπόν εδώ στην ερωτική συνθήκη του χρόνου μια ουσιώδης χρονική
κατηγορία, η αναμονή, η οποία διατηρεί τον Άλλο σε εκκρεμή θέση.
Είναι κάπως
διαφορετικός ο ερωτικός χώρος στην υστερία. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι στην
υστερία το αντικείμενο καθίσταται ασύλληπτο και ότι κάθε αντικείμενο στο οποίο
αποκτώ πρόσβαση δεν είναι το αντικείμενο της επιθυμίας μου…»
Αν συνεχίσουμε σήμερα αυτόν τον
παραλληλισμό μεταξύ του χώρου, αυτή την φορά, του ιδεοψυχαναγκαστικού και του
υστερικού υποκειμένου, οφείλουμε να πούμε ότι, στο ιδεοψυχαναγκαστικό
υποκείμενο, το εμπόδιο[2]καθίσταται
το ίδιο το κλουβί όπου βρίσκεται κλεισμένο. Αυτό μεταφράζει μια υποκειμενική
εμπειρία του ιδεοψυχαναγκαστικού που συνοψίζεται στο μότο: «είμαι σε κλουβί». Ο
ιδεοψυχαναγκαστικός περιφέρεται με το κλουβί του. Αυτός είναι ο λόγος που ακόμα
και αν μετακινείται πολύ αισθάνεται ακινητοποιημένος. Κινείται αλλά πάντοτε
μέσα στον χώρο του κλουβιού του. Και ακριβώς μέσα στον χώρο του κλουβιού του
μπορεί να δοκιμάσει το συναίσθημα απονέκρωσης που τον χαρακτηρίζει και που
τείνει να μετατρέψει το κλουβί σε φέρετρο!
Είναι χαρακτηριστικό το κλινικό
παράδειγμα του Γ. Κ. ο οποίος είχε έλθει στην ανάλυση μετά από έναν ανεπιθύμητο
χωρισμό του, υποφέροντας από αυτόν. Στην ερώτηση του αναλυτή «Μέσα σε αυτά τα τρία χρόνια σχέσης, πότε
συνειδητοποιήσατε ότι ήσαστε ερωτευμένος μαζί της;», η απάντηση του ήταν «Μα … το κατάλαβα τώρα που χώρισα … εδώ και
τρεις μήνες δηλαδή!».
Στο υστερικό υποκείμενο, το
εμπόδιο γίνεται κατά κάποιο τρόπο η διαφυγή του αντικειμένου. Αυτό το εμπόδιο
το οποίο καταρχήν αναπαράστησα με μια απλή διακοπή της διαδρομής[3],
εκδηλώνεται ως διαφυγή του αντικειμένου, ως αντικείμενο που ξεγλιστράει.
Η κατάσταση περιπλέκεται καθώς,
όσον αφορά το ιδεοψυχαναγκαστικό υποκείμενο, την ακινησία που αισθάνεται για
λογαριασμό του την μεταθέτει στο αντικείμενο του, του οποίου επιχειρεί, με την
σειρά του, την απονέκρωση. Όπως ακριβώς, δηλαδή, νιώθει ο ίδιος εντός του! Ενώ,
το υστερικό υποκείμενο, εκείνο που παρουσίασα ως διαφυγή του αντικειμένου το
μεταθέτει στο ίδιο το υποκείμενο (στον εαυτό του, δηλαδή), το οποίο καθίσταται
έτσι το υποκείμενο που υπεκφεύγει, το υποκείμενο που προσπαθεί να μην κατέχει
ποτέ μια θέση στον χώρο. Έτσι εξηγείται, άλλωστε, η ρήση μιας υστερικής: «Εκείνο που επιθυμώ είναι να έχω μια μικρή,
τόση δα, θεσούλα στον χώρο…δεν ζητάω πολλά, δεν νομίζετε;».
[1] Βλ. Ο
χώρος και ο χρόνος στο «καθεστώς της επιθυμίας», https://psychoanalysisthoughts.blogspot.com/2019/05/blog-post.html
[2] «Στον
ψυχικό χώρο, στον χώρο της λίμπιντο, αντίθετα από ότι συμβαίνει στον
ευκλείδειο, συναντάμε ένα εμπόδιο. Έναν
φραγμό. Αυτός ο φραγμός έχει καθεστώς τομής, απαγόρευσης. Πρόκειται για ένα
σημείο χωρίς πέρασμα. Αυτό το σημείο μπορεί να είναι η απαγόρευση της
αιμομιξίας, αλλά που εν γένει είναι ένα εμπόδιο, ένα «όχι». Υπάρχει, έτσι, μια
στενή σχέση στην ύπαρξη αυτού του εμποδίου και στην συγκρότηση του αντικειμένου
της επιθυμίας». Βλ. Ο χώρος και ο χρόνος στο «καθεστώς της επιθυμίας», https://psychoanalysisthoughts.blogspot.com/2019/05/blog-post.html
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου