«Σε λίγο θα γίνεις μάνα. Έχεις υποχρέωση να ζήσεις, να το αναστήσεις και να το κάνεις άνθρωπο» είναι η φράση που ακούγεται, από μια γειτόνισσα προς μια υποψήφια μητέρα η οποία έχει μάθει μόλις πριν λίγη ώρα ότι είναι χήρα, στην ταινία «η Συνοικία το Όνειρο». Πρόκειται για την φράση που ξεστομίζει η Σαπφώ Νοταρά προς την γειτόνισσα της Αλέκα Παΐζη, εκεί λίγο πριν το τέλος της θαυμάσιας αυτής ελληνικής ταινίας.
Από την άλλη, στο μυθιστόρημα του συγγραφέα «Αναφορά στον Γκρέκο», ο Καζαντζάκης φέρνει στο νου του αναμνήσεις από τη μητέρα του, φανερώνοντας τη στενά συναισθηματική σχέση μαζί της:
«Ποτέ δεν είχα δει τη μητέρα μου να γελάει· χαμογελούσε μόνο, και τα βαθουλά μαύρα μάτια της κοίταζαν τους ανθρώπους γεμάτα υπομονή και καλοσύνη. Πηγαινοέρχονταν σαν πνέμα αγαθό μέσα στο σπίτι, κι όλα τα πρόφταινε ανέκοπα κι αθόρυβα, σαν να ‘χαν τα χέρια της μιαν καλοπροαίρετη μαγική δύναμη, που κυβερνούσε με καλοσύνη την καθημερινήν ανάγκη.
Μπορεί και να ‘ναι η νεράιδα, συλλογιζόμουν κοιτάζοντάς την σιωπηλά, η νεράιδα που λεν τα παραμύθια, και κινούσε το παιδικό μυαλό μου η φαντασία να δουλεύει: μια νύχτα ο πατέρας μου, περνώντας από τον ποταμό, την είδε να χορεύει στο φεγγάρι, χίμηξε, της άρπαξε το κεφαλομάντηλο, κι από τότε την έφερε στο σπίτι και ψάχνει να βρει το κεφαλομάντηλο, να το ρίξει στα μαλλιά της, να γίνει πάλι νεράιδα και να φύγει.
Την κοίταζα να πηγαινοέρχεται, ν’ ανοίγει τα ντουλάπια και τις κασέλες, να ξεσκεπάζει τα πιθάρια, να σκύβει κάτω από το κρεβάτι, κι έτρεμα μην τύχει και βρει το μαγικό κεφαλομάντηλο της και γίνει άφαντη. Η τρομάρα αυτή βάσταξε χρόνια και λάβωσε βαθιά τη νιογέννητη ψυχή μου κι ακόμα και σήμερα αποκρατάει μέσα μου πιο ανομολόγητη η τρομάρα ετούτη: παρακολουθώ κάθε αγαπημένο πρόσωπο, κάθε αγαπημένη ιδέα, με αγωνία, γιατί ξέρω πως ζητάει το κεφαλομάντηλό της να φύγει».
– Νίκος Καζαντζάκης, Αναφορά στον Γκρέκο, 1961
Έτσι έχει στη ψυχή του, ο συγγραφέας, την μάνα του. Έτσι την ερμήνευσε ο ίδιος. Με βάση αυτή την ερμηνεία του εξανθρωπίστηκε ο μικρός Νίκος Καζαντζάκης και έγινε μεγάλος.
Υπάρχει όμως και η αντίπερα όχθη. Σε αυτήν βρίσκεται ο Aνρί ντε Mοντερλάν[1]. Σε ένα κείμενο του[2]αναφέρει ένα ισπανικό τραίνο και μιλά περιγράφοντας ένα «μωρό που κλαίει και ωρύεται με όλη του την δύναμη, το απανταχού κλαψιάρικο που είναι ο χειρότερος εφιάλτης μας στα τραίνα, όπως είναι ο κοριός στα κρεβάτια». Ιδού η γραφή του:
«Κολλημένη πάνω του όπως ο βρυκόλακας πάνω στο πτώμα, η μητέρα του του ρουφάει το λαιμό, τα αυτιά, τα μαλλιά, μιμείται με τα φιλιά της τον ήχο της βοϊδοκοπριάς την ώρα που πέφτει, το μολύνει με στοματικά μικρόβια, μιλά πιο ανόητα από ότι εκείνο όποτε μιλά, τα κάνει επάνω της όταν τα κάνει επάνω του, του πιάνει τον πισινό, βάζει τα δυνατά της όσο μπορεί για να το κάνει να σκούξει …
Σύσσωμο το βαγόνι παραληρεί γύρω από το έμβρυο …
Σύσσωμο το βαγόνι ξεμωραίνεται μαζί του, γίνεται όλο μαζί ένα απέραντο μιαμ μιαμ (τούτο σημαίνει μαμά και ηθικώς δεν έχει περισσότερη αξία από το γκάρισμα του γαϊδάρου), μπαμπά … κακά …(οι δύο αυτές λέξεις σημαίνουν περίπου το ίδιο πράγμα), προσπαθεί να παραβγεί μαζί του στην ανοησία, ενώ τω εν πλήρει παροξυσμώ οντάριο εκτοξεύει προς όλες τις κατευθύνσεις σάλια, ούρα και μύξες, που οι παρευρισκόμενοι εισπράττουν με θρησκευτική ευλάβεια».
Πόση απόσταση, αλήθεια, υπάρχει ανάμεσα στα δύο κείμενα!
Πως, αλήθεια, μεταχειρίζεται μια μητέρα το μικρό της; Πως μεταχειρίστηκε η μάνα όλους εσάς, εμάς, όλους μας; Ποια βαρύτητα έχει η αγάπη της στον εξανθρωπισμό όλων μας; Ξέρετε, η χρήση ενός παιδιού δεν συντελείται μόνο μέσω της σωματικής επαφής. Σε αυτό το επίπεδο, σίγουρα, οι επιτρεπόμενες καταχρήσεις είναι πολλές, και η «αντί – Σαντ» αρχή, σύμφωνα με την οποία κανείς δεν έχει το δικαίωμα να μεταχειρίζεται το σώμα του άλλου παρά μόνο με την συγκατάθεση του, βρίσκει εκεί το όριο της, διότι η σχέση μητέρας – παιδιού, υπό το πρόσχημα της αγάπης και της διαπαιδαγώγησης, είναι ανοιχτή σε υπερβολές. Η χρήση του παιδιού σε αυτό το επίπεδο – στο σωματικό – έγκειται στο να εκλαμβάνεται το παιδί ως ερωτική κούκλα που διατίθεται στην σεξουαλική υπηρεσία της μητέρας.
Πέραν όμως αυτής της μεταχείρισης υπάρχει και η μεταχείριση του παιδιού – φαλλός. Αυτή η μεταχείριση είναι κάτι διαφορετικό. Με αυτήν το παιδί δεν βρίσκεται τόσο στην υπηρεσία του ερωτισμού της όσο του ναρκισισμού της: διαμορφώνεται από τα σημαίνοντα της, προορίζεται να φέρει σε πέρας τις χίμαιρες και τα όνειρα της, ακόμα και τις κρυφές εντολές του λόγου της.
[1] Ανρί ντε Μοντερλάν (1895-1972), Γάλλος δοκιμιογράφος, κριτικός λογοτεχνίας, μυθιστοριογράφος και θεατρικός συγγραφέας. Γεννήθηκε το 1895 από οικογένεια με ρίζες καταλανικές και φοίτησε στο Jeanson-de-Sailly και το Sainte-Croix de Neuilly, τόποι που τον επηρέασαν αργότερα στη συγγραφή του. Yπηρετώντας στον στρατό στα χρόνια του A' Παγκοσμίου Πολέμου, και σημαδεμένος από την εμπειρία αυτή, γράφει το αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα Songe, καθώς και το Chant funebre pour les morts de Verdun, με αναφορές στο στοιχείο του ηρωισμού κατά τον Mεγάλο Πόλεμο.
Στο ίδιο μοτίβο, με αναφορές σε χαρακτήρες ηθικώς άμεμπτους και στις έννοιες της αδελφοσύνης και αρρενωπότητας, είναι και τα έργα της επόμενης περιόδου, όπως: Les Bestiaires, Les Olympiques, Aux fontains du desir, κ.λπ.
Στην τετραλογία του Les jeunes filles, αφήνει να διαφανούν οι τάσεις μισογυνισμού του, εγγίζοντας όμως παράλληλα και την αναγνωστική επιτυχία και αναγνώριση.
Κατηγορήθηκε για συνεργασία με τους Γερμανούς στην κατοχή. Είχε πάθος με τις ταυρομαχίες, την τέχνη, τη λογοτεχνία. Επιπλέον, ήταν σεσημασμένος παιδεραστής.
Mετά τον B' Παγκόσμιο Πόλεμο ασχολείται με τη συγγραφή θεατρικών έργων όπως τα La reine morte και Pasiphae. Στη δύση της ζωής του θα επιστρέψει στο μυθιστορηματικό είδος, με τα έργα Le chaos et la nuit, Les garcons και Un assassin est mon maitre. Aπό το 1960 μέχρι τον θάνατό του διετέλεσε μέλος της Γαλλικής Aκαδημίας. Έδωσε τέλος στη ζωή του αυτοκτονώντας στις 21 Σεπτεμβρίου 1972.
[2] Ανρί ντε Μοντερλάν, La Petite Infante de Castille (1929), Gallimard, συλλογή Folio, Παρίσι, σελ. 18 – 23.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου