Στην προηγούμενη ανάρτηση είχα διαπιστώσει την μεταχείριση του παιδιού από την μαμά. Είχα αναρωτηθεί «πως μεταχειρίστηκε εσάς η μαμά σας;». Σήμερα θα σας δώσω ένα πιο απτό παράδειγμα μεταχείρισης και θα γίνει έτσι σαφές ότι αποτέλεσμα αυτής της μεταχείρισης αποτελεί η δημιουργία, από μέρους του παιδιού, ενός είδους νεύρωσης του χαρακτήρα.
Πρόκειται για την περίπτωση όπου οι μητρικές προθέσεις δεν είναι ξεκάθαρες. Η μητέρα εκδηλώνει την επιθυμία της η οποία όμως, είναι πολύ έντονη. Τόσο έντονη ώστε εμφανίζεται ως επιθετική και καταστροφική. Πρόκειται για μια μητέρα ραδιούργα, απαιτητική, σχολαστική, ανικανοποίητη, με έντονη την διάστροφη συνιστώσα της, με επιθυμία να καταστρέψει την επιθυμία του άλλου, του όμοιου.
Το παιδί φέρει το βάρος του «παιδιού-που-χρησιμοποιήθηκε-για». Γεγονός που σημαίνει ότι επενδύθηκε πρόωρα με λίμπιντο από μέρους της μητέρας. Γίνεται το αντικείμενο, όπου η μητέρα θα μπορούσε να βρει αυτό που υποτίθεται ότι περίμενε από τον πατέρα.
Μιλάμε για «το στάδιο του καθρέφτη» (λίγο μετά τον 24ο μήνα του παιδιού), όπου η μαμά αρχίζει να διαφοροποιείται από το παιδί, στην αντίληψη του τελευταίου. Όταν, λοιπόν, το χρησιμοποιημένο παιδί έρχεται αντιμέτωπο με μια τόσο έντονη (επιθετική) επιθυμία της μαμάς, προσπαθεί να τη χειρισθεί (χρησιμοποιημένος καθώς είμαι χρησιμοποιώ και εγώ, αυτό ξέρω αυτό κάνω!) και να την ελέγξει (διαστροφική σχέση μαζί της). Στην προσπάθεια αυτού του ελέγχου, το παιδί, έχει την ευκαιρία να αποφασίσει να ακολουθήσει τους εξής δύο δρόμους:
Α. Θα κρατήσει το αντικείμενο (κόπρανα μερικό αντικείμενο) για την αυτοερωτική του ικανοποίηση. Σε αυτήν την περίπτωση επιτίθεται - αντιτίθεται στη μαμά (στον Άλλο). Ο Άλλος (η μαμά) αιτείται προς το παιδί να της δώσει το αντικείμενο που κατέχει (τα κόπρανα του). Τα κόπρανα αποτελούν για το παιδί το αίτιο της επιθυμίας του Άλλου (της μαμάς). Εξαιτίας των κοπράνων διατυπώνεται το αίτημα – επιθυμία του Άλλου. «Αν με αγαπάς δώσε μου τα κόπρανα σου. Αυτά θέλω». Το παιδί αντιλαμβάνεται ότι το δικό του αντικείμενο (τα κόπρανα του) αποτελούν την αιτία που ο Άλλος επιθυμεί. Χωρίς την ύπαρξη του αντικειμένου αυτού η επιθυμία του Άλλου θα ήταν ανύπαρκτη. Το αντικείμενο αυτό, λοιπόν, που το παιδί έχει στην κατοχή του κάνει τον Άλλον να υπάρχει. Το παιδί αρνείται κρατώντας το αντικείμενο εντός του εντέρου του. Δεν το δίνει. Με αυτόν τον τρόπο κυριαρχεί επάνω στην επιθυμία της μαμάς (με την κυριαρχία του καταστρέφει την επιθετική επιθυμία του Άλλου) και την ελέγχει. Ικανοποιείται αυτοερωτικά «ματαιόδοξα» - αρνούμενο την σχέση με τον Άλλο. Αρνείται αφού καταργεί την επιθυμία του. Καταργεί την επιθυμία του μιας και ο Άλλος είναι απαιτητικός, ραδιούργος, ανικανοποίητος και άρα φοβερός.
Β. Αν θα δώσει τα κόπρανα στη μαμά (στάση αγάπης προς το Άλλο, κατά την οποία θυσιάζει το αντικείμενο – κόπρανα στην αγάπη). Τώρα το παιδί επενδύει (γεμίζει) μαζικά στον Άλλο και μαζικά πολύ γρήγορα αποεπενδύει από αυτόν, γιατί η όποια συναλλαγή μαζί του βιώνεται ως απειλητική για το ίδιο το Εγώ που είναι εκτεθειμένο στην επιθετικότητα της επιθυμίας του Άλλου. Όσο πλησιάζει τον Άλλο (εγγύτητα μαζί του) χάνει τα όρια (συμβαίνει σύγχυση Εγώ – Μη Εγώ) που το ξεχωρίζουν από εκείνον. Επενδύει λοιπόν, στον Άλλο αλλά δεν μπορεί να διατηρήσει την επένδυση. Πρόκειται για ένα πρώιμο αμυντικό μηχανισμό. Όταν πάω να κάνω επαφή με τον Άλλο και αυτός με τρομάζει, επειδή αναπαρίσταται ως διωκτικός, αυτό μπορεί να θίγει το εσωτερικό ναρκισσιστικό μου κύκλωμα: μόλις πάω να επενδύσω στον Άλλο ένα κάποιο μέρος από τη (ναρκισσιστική) λιμπιντική μου ενέργεια, αυτό βιώνεται σαν ναρκισσιστική απώλεια (ναρκισσιστική αιμορραγία) και αυτό είναι απειλή για τον ψυχισμό μου. Η συναλλαγή με τον Άλλο θα ισοδυναμούσε με ψυχική αιμορραγία (απώλεια του ναρκισσιστικού μου αποθέματος). Τότε εγκυστώνω τον Άλλο με σκοπό να τον ακινητοποιήσω ώστε να μην υπάρχει συναλλαγή. Ακινητοποιώ σημαίνει ότι τον καθιστώ μονοσήμαντα απόλυτο. Τον αδρανοποιώ. Του αφαιρώ οποιαδήποτε κινητικότητα που θα τον καθιστούσε ζωντανό. Τον απονεκρώνω. Τον μετατρέπω έτσι από επιθυμία σε ανάγκη. Όμως έτσι, πέφτω στην «παγίδα» και εγώ ο ίδιος διότι έτσι ακινητοποιούμαι και εγώ. Απονεκρώνομαι και εγώ ο ίδιος.
Μέσα στην ακινητοποίηση του Άλλου ακινητοποιείται και το υποκείμενο (ιδού η κατάληξη του δράματος ): ακινητοποιώ και ακινητοποιούμαι, αποφεύγω τη συναλλαγή. Δεν υπάρχει εδώ το εν δυνάμει πάρε – δώσε που υπάρχει στην σχέση με τον Άλλο. Στην τελευταία υπάρχει μια συναλλαγή με το αντικείμενο που είναι ο Άλλος. Πράγματι ο σκοπός στην πρωκτικότητα είναι να φτιάξω τα όρια μέσα μου και να έρθω σε συναλλαγή με τον Άλλον. Αντίθετα, στη περίπτωση που περιγράφω έχουμε καθήλωση των πραγμάτων. Δεν αφήνω «χώρους» ελεύθερους. Σε ένα «χώρο» ελεύθερο θα βάλω μέσα μου στοιχεία από τον Άλλο για να οικοδομήσω το Εγώ μου (Ego building). Στις συνθήκες όμως λειτουργίας αυτού του (αμυντικού) μηχανισμού που περιγράφω, όταν πάει να δημιουργηθεί αυτός ο χώρος τον γεμίζω αμέσως για να μην δομηθεί το Εγώ μου, ούτε το Εγώ-Μη Εγώ (μέσα – έξω) που δημιουργείται παράλληλα με το Εγώ μου.
Συνεπάγεται η αναίρεση, η παύση του «παιχνιδιού» του μέσα – έξω μέσω της εγκύστωσης και εξαφάνισης – κατάργησης της επιθυμίας του Άλλου και άρα και της δικής μου. Αν μπει μέσα μου κάτι ( π.χ δόμηση του Εγώ στη ανάλυση) αυτό μπορεί να το βιώνω ως βιασμό (ο Άλλος αναπαρίσταται ως διωκτικός, βίαιος) οπότε γεμίζω, «πληρώνω» τα πράγματα εντός μου έτσι ώστε να μην υπάρχει η συναλλαγή με τον Άλλο. Η κατάσταση αυτή αποτελεί έναν πολύ πρώιμο αμυντικό μηχανισμό που προστατεύει το Εγώ από το πήγαινε – έλα της συναλλαγής σε περιπτώσεις πολύ πρωτόγονων ψυχισμών, όπου το υποκείμενο δεν μπορεί ακόμα ούτε και να σχάσει τον Άλλο (να τον διχοτομήσει), ώστε να υπάρχει συναλλαγή με την «καλή» πλευρά του Άλλου και μη συναλλαγή με την «κακή». Αφορά στον έλεγχο των εισβολών: καθίσταται σιγουριά εναντίον της αποδιοργάνωσης και της ψυχικής μου αποδόμησης.
Στη ανάλυση ο αναλυόμενος μπορεί μέσω του μηχανισμού αυτού να ακινητοποιεί τον αναλυτή του: ο αναλυτής αισθάνεται να «παραλύει» να ακινητοποιείται, δεν μπορεί να «ονειροπολήσει», δηλαδή παλινδρομεί, δεν αφήνεται στην παθητικότητά του ώστε να γίνει δεκτικός.
Ό,τι λέει ο αναλυτής, ό,τι προτείνει, αισθάνεται να μην έχει κανένα νόημα για τον αναλυόμενό του. Νοιώθει πώς ό,τι κάνει είναι μάταιο. Έχουμε εδώ την ψυχική ακινητοποίηση του αναλυτή (αλλά και του ασθενούς ). Προκύπτει έτσι, μέσω του (αρχαϊκού) αμυντικού μηχανισμού της πρωτογενούς πρωκτικότητας η αναίρεση του θεραπευτή και του θεραπευτικού του αντικειμένου.
Εν κατακλείδι, ο μηχανισμός που περιγράφω και που εκφράζει την ιδεοψυχαναγκαστική δομή είναι καταδικασμένος να μην εμπλέκεται σε ανταλλαγές αλλά να πραγματώνει αιχμαλωσίες στον ψυχισμό. Από την στιγμή που η επιθυμία εγκαθίσταται σ’ αυτό το αντικείμενο (το πρωκτικό) είτε το υποκείμενο υποτάσσεται στο αίτημα του Άλλου (β΄ δρόμος) και η επιθυμία του σβήνει, είτε νιώθει σιγουριά στην επιθυμία του (α΄ δρόμος), επιμένοντας να αρνείται τον εαυτόν του στον Άλλο και του είναι ανυπάκουος. Αυτό ισοδυναμεί με την απώλεια της αγάπης του Άλλου. Είτε δηλαδή σβήνει η επιθυμία του, είτε χάνει την αγάπη του Άλλου.
Αλλιώς νιώθοντας σιγουριά για την επιθυμία του την μετατρέπει σε ανάγκη. Όταν συγχέει το αντικείμενο της επιθυμίας με το αντικείμενο της ανάγκης δημιουργείται πρόβλημα.
Ο ιδψχκος εγκαθιστά με τον άλλο μια σχέση που, με κάποιον τρόπο, αρθρώνεται στο επίπεδο του αιτήματος καταρχήν με την μητέρα του και κατά δεύτερον με τον ή την σύντροφο του. Ακόμα και αν στα περισσότερα, λέει ο Λακάν, προσπαθεί να το βουλώνει ο πόνος δεν αναιρείται. Π.χ. λέει, οι μακρόσυρτες του σιωπές στην ανάλυση ή στην σχέση με τον ή την σύντροφο. Αλλά το αίτημα ζητά να φτάσει ως το τέλος. Πρόκειται για μια υπόκωφη επίθεση, μια διαρκή φθορά που τείνει στον άλλο την υποτίμηση και την καταστροφή της επιθυμίας του. Ο Άλλος του απαγορεύει να επιθυμήσει η μπορεί να τον αιχμαλωτίζει μέσα στην δική του επιθυμία.
Το μικρό, χρησιμοποιημένο παιδί, λέει ο Λακάν, που πρόκειται να γίνει ιδψχκο παρουσιάζει αυτό το χαρακτηριστικό ότι ζητά συνεχώς και με ένα τρόπο ενοχλητικό.
Ενώ ο υστερικός ταυτίζεται με τον Άλλο ή το Άλλο του μικρού άλλου ο ιδψχκος βρίσκεται απέναντι στον Άλλο. Στηρίζεται σ’ αυτόν και συγχρόνως του επιτίθεται!
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου