Τα στοιχεία που περιέχονται στα σημασιολογικά πεδία τόσο της Έκφρασης όσο και του Περιεχομένου στον πίνακα που αναπτύχθηκε στο Πρότυπο του Υδατοφράκτη της προηγούμενης ανάρτησης, είναι πολιτισμικές μονάδες. Παρμένες από κοινού – όλες μαζί – όπως ήδη ανάφερα στην προηγούμενη ανάρτηση μου συνιστούν ένα Σημασιολογικό Πεδίο. Κάθε Σημασιολογικό Πεδίο δείχνει την κοσμοθεώρηση που ανήκει σε έναν πολιτισμό.
Σε μια παλιότερη ανάρτηση μου – σε εκείνη που είχε τον τίτλο «Τι είναι, τελικά, το σημαινόμενο;» - εξηγούσα το τι είναι μια πολιτισμική μονάδα. Έγραφα τότε:
«Τι είναι λοιπόν, το νόημα ενός όρου; Μα δεν μπορεί να είναι τίποτε άλλο παρά μια πολιτιστική μονάδα. Σε κάθε πολιτισμό μονάδα είναι οτιδήποτε ορίζεται και διακρίνεται πολιτισμικά ως οντότητα. Μπορεί να είναι ένας άνθρωπος, ένας τόπος, ένα πράγμα, ένα συναίσθημα, μια κατάσταση πραγμάτων, μια αίσθηση απαγόρευσης, μια παραίσθηση, μια φαντασίωση, μια ελπίδα ή μια ιδέα»[1].
Πως ορίζεται όμως μια πολιτισμική μονάδα;
Καθορίζεται εφόσον τοποθετηθεί μέσα σε ένα σύστημα άλλων πολιτισμικών μονάδων που της αντιτίθενται και την περιχαράζουν. Μια πολιτισμική μονάδα «υπάρχει», αναγνωρίζεται ως τέτοια, μόνο όταν υπάρχει μια άλλη που της αντιτίθενται. Κάθε όρος – λέξη που τοποθετείται σε μια θέση ενός συστήματος πολιτισμικών μονάδων καταλαμβάνει έναν χώρο μέσα στο σύστημα αυτό. Αυτός ο χώρος αποτελεί την θέση του. Από την στιγμή που θα τοποθετηθεί σε αυτή τη θέση αποτελεί πολιτισμική μονάδα και αντιτίθεται στις άλλες τις ήδη υπάρχουσες. Γράφω «αντιτίθεται» για να δηλώσω ότι αφαιρείται από τον εν λόγω όρο αυτό που μεταφέρεται από τους άλλους.
Στον παραπάνω πίνακα βλέπουμε ότι η γαλλική λέξη Arbre καλύπτει την ίδια περιοχή νοήματος με την γερμανική λέξη Baum[1] ενώ η λέξη Bois χρησιμοποιείται για να καταδείξει αυτό που οι Γερμανοί αποκαλούν Holz[2], είτε ένα τμήμα αυτού που αποκαλούν Wald[3]. Στο ίδιο διάγραμμα μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι οι Γάλλοι κάνουν διάκριση ανάμεσα σε «μια μικρή ομάδα δέντρων» όπως μεταφράζεται η λέξη Bois, και σε «μια μεγαλύτερη, ένα δάσος» όπως μεταφράζεται η λέξη Foret, και ούτω καθεξής.
Στον πίνακα αυτό λοιπόν, γίνεται φανερό ότι αυτό που μεταφέρει η Foret είναι διαφορετικό από αυτό που μεταφέρει η Bois καθώς και αυτό που μεταφέρει η Arbre παρόλο που ανήκουν στο ίδιο σημασιολογικό πεδίο. Προσοχή, αυτή η διαφορά δεν προκύπτει από την σημασία αλλά από την διαφορετική θέση που έχουν στον πίνακα – σύστημα. Αυτό εννοώ όταν γράφω ότι πολιτισμική μονάδα «αντιτίθεται» στις άλλες. Η αξία κάθε πολιτισμικής μονάδας δεν προκύπτει από το περιεχόμενο – νόημα της αλλά από την θέση που κατέχει στο σημασιολογικό σύστημα στο οποίο είναι ενταγμένη καθώς και από την αντί – θέση της απέναντι στις υπόλοιπες μονάδες του συστήματος. Είναι πολύ ουσιαστικό να κατανοήσουμε ότι σε κάθε γλώσσα το σημαίνον έχει την «πρωτοκαθεδρία» έναντι του σημαινομένου.
Από την άλλη, η κατάτμηση (ο χωρισμός του σε μονάδες) του εκάστοτε σημασιολογικού πεδίου είναι αυθαίρετη με την έννοια ότι υπόκειται στις επιθυμίες του πολιτισμού και δείχνει την κοσμοθεώρηση του. Να ένα ακόμα παράδειγμα που επιβεβαιώνει κάτι τέτοιο:
Ο παραπάνω πίνακας μπορεί να διαβαστεί ως εξής: «στην λατινική λέξη Mus αντιστοιχούν δύο διαφορετικά πράγματα τα οποία και θα ονομάσουμε Χ1 και Χ2». Γεγονός που σημαίνει ότι στην Λατινική γλώσσα έχουμε ένα Σημασιολογικό Πεδίο με μια θέση (Χ) ενώ στα αγγλικά έχουμε ένα αντίστοιχο σημασιολογικό πεδίο που περιέχει δύο θέσεις (Χ1), (Χ2).
Ένας ζωολόγος – στην περίπτωση του παραπάνω πίνακα – θα μας έλεγε ότι τα (Χ1), (Χ2) που στα αγγλικά αντιστοιχούν στα «Mouse» και «Rat», υπάρχουν αντικειμενικά ως συγκεκριμένα αντικείμενα και μπορούν να αναλυθούν ως προς τις ιδιότητες τους και τις λειτουργίες τους. Όμως, τα όσα έγραψε ο Foucault[1] στα 1966 για τις «επιστήμες» άλλων εποχών και τις παραλλαγές τους στην κατάτμηση του Σύμπαντος ή τα όσα έγραψε ο Levi - Strauss[2] στην «Άγρια σκέψη» του στα 1962 για την ταξινόμηση των πρωτόγονων λαών, θα έπρεπε να αρκούν ώστε να μας καταστήσουν αρκετά επιφυλακτικούς. Διότι εκείνο που μας απασχολεί δεν είναι αν τα (Χ1), (Χ2) είναι πραγματικά ή όχι αλλά ότι στα αγγλικά υπάρχει ένα Σημασιολογικό πεδίο που διέπει στα τρωκτικά και είναι περισσότερο αναλυτικό από το αντίστοιχο του στα λατινικά, και επομένως για τον ομιλητή της αγγλικής υπάρχουν δύο πολιτισμικές μονάδες – σημαίνοντα εκεί όπου ο ομιλητής της λατινικής έχει μία.
Προηγουμένως έγραψα ότι ακριβώς επειδή η κατάτμηση του σημασιολογική πεδίου υπόκειται στις επιθυμίες – ανάγκες του πολιτισμού είναι αυθαίρετη. Τόσο αυθαίρετη όσο ισχύει στην περίπτωση των Εσκιμώων οι οποίοι υποδιαιρούν το αντικείμενο της εμπειρίας τους (continuum) , που εμείς αποκαλούμε «χιόνι», σε τέσσερεις πολιτισμικές μονάδες – σημαίνοντα αντί για μία. Αυτό οφείλεται στο ότι η ζωτική τους σχέση με το χιόνι τους επιβάλλει διακρίσεις τις οποίες εμείς μπορούμε να παραβλέψουμε χωρίς να πάθουμε σημαντική ζημιά.[1] Foucault Michel, 1966, Les mots et les choses, Paris: Gallimard.
[2] Levi – Strauss Claude, 1962 La pensée sauvage (Η άγρια σκέψη), Paris: plon
[1] Και οι δύο λέξεις μεταφράζονται στα ελληνικά ως «δέντρο».
[2] Και οι δύο λέξεις μεταφράζονται στα ελληνικά ως «ξύλο».
[3] Στα ελληνικά η λέξη μεταφράζεται ως «δάσος».
[1] Βλ. «Τι είναι, τελικά, το σημαινόμενο;», Κυριακή 3 Φεβρουαρίου 2019, https://psychoanalysisthoughts.blogspot.com/2019/02/blog-post.html
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου