Κάθε φορά που υπάρχει ψεύδος, υπάρχει σημασία!

 

Ας υποθέσουμε ότι ένας μηχανικός πρέπει να ξέρει πότε τα νερά σε μια λεκάνη απορροής, η οποία τροφοδοτείται με νερό από ένα ποτάμι που κατεβαίνει προς εκείνη, που βρίσκεται ανάμεσα σε δύο βουνά και κλείνεται από έναν υδατοφράκτη, φτάνουν σε ένα ορισμένο ύψος, το οποίο αποκαλεί «Στάθμη Κινδύνου».

Τον ενδιαφέρει επίσης να ξέρει το αν υπάρχει νερό ή όχι στην λεκάνη, το αν η στάθμη του νερού είναι επάνω ή κάτω από την «Στάθμη Κινδύνου», τον ενδιαφέρει επίσης ο ρυθμός με τον οποίο ανεβαίνει η στάθμη. Όλα τούτα αποτελούν πληροφορίες που μπορούν να μεταδοθούν από την λεκάνη απορροής η οποία, επομένως, θεωρείται ότι αποτελεί την «πηγή της πληροφορίας».

Έτσι ο μηχανικός τοποθετεί έναν πλωτό σημαντήρα στην λεκάνη απορροής ο οποίος όταν φτάνει στην «Στάθμη Κινδύνου» ενεργοποιεί έναν πομπό ικανό να εκπέμψει ένα ηλεκτρικό σήμα το οποίο οδεύει μέσω ενός καλωδίου και καταλήγει σε ένα δέκτη που δεν είναι παρά ο μηχανικός - προορισμού ο οποίος και μπορεί να διορθώσει την κατάσταση της πηγής: παραδείγματος χάρη, να ανοιχτεί ο υδατοφράκτης, για να αδειάσει σιγά το σιγά το νερό.

Έτσι, η παραπάνω συσκευή καταλήγει στον παρακάτω δέκτη:

Με βάση λοιπόν, τις παραπάνω ενδείξεις στον δέκτη του ο μηχανικός – προορισμού έχει στην διάθεση του τις πληροφορίες που χρειάζεται ώστε να αντιδράσει με τον πιο κατάλληλο τρόπο σε ότι συμβαίνει στην λεκάνη απορροής.

Ήδη καταλαβαίνουμε ότι η αντίδραση συμπεριφοράς του μηχανικού στον προορισμό δεν μεταφέρεται αλλά σημαίνεται, επειδή έχει ήδη σημανθεί μια ορισμένη κατάσταση του νερού. Δηλαδή, αναφαίνεται μια σημασία η οποία όμως φέρεται από μια προηγούμενη σημασία. Πράγμα που μετατρέπει τον προηγούμενο πίνακα στον παρακάτω:

  Τώρα μπροστά μας έχουμε δύο «Σημειακές Συναρτήσεις» ή δύο «Σημεία». Η πρώτη είναι εκείνη που βλέπουμε στο αριστερό μέρος του παραπάνω πίνακα μας ενώ η δεύτερη είναι εκείνη που βλέπουμε στο δεξιό μέρος του πίνακα μας.

Έτσι, έχουμε παρούσα μια «Σημειακή Συνάρτηση» ή ένα «Σημείο» κάθε φορά που συσχετίζεται ένα αφηρημένο στοιχείο Έκφρασης με ένα αφηρημένο στοιχείο Περιεχομένου. Προφανώς καταλαβαίνουμε ότι τα στοιχεία Περιεχομένου της πρώτης Σημειακής Συνάρτησης (Στάθμη Κινδύνου, Στάθμη Συναγερμού, Στάθμη Ασφαλείας, Στάθμη Ανεπάρκειας) αποτελούν ταυτόχρονα και στοιχεία Έκφρασης της δεύτερης Σημειακής Συνάρτησης.

Επίσης, από το παραπάνω παράδειγμα πρέπει να μας είναι σαφές ότι «κώδικας» είναι ο κανόνας βάσει του οποίου καθιερώνεται ο συσχετισμός ενός επιπέδου «Έκφρασης» με ένα επίπεδο «Περιεχομένου» σε μια «Σημειακή Συνάρτηση».

Μια πρόσθετη πληροφορία που οφείλουμε να αποσαφηνίσουμε είναι ότι κάθε φορά που συμβαίνει τα στοιχεία Περιεχομένου μιας Σημειακής Συνάρτησης να αποτελούν και στοιχεία Έκφρασης μιας άλλης Σημειακής Συνάρτησης τότε η δεύτερη συνάρτηση αποτελεί μια Συνυποδήλωση της πρώτης ενώ η πρώτη αποτελεί μια Καταδήλωση.   

Η διαφορά μεταξύ «Καταδήλωσης» και «Συνυποδήλωσης» είναι ο κανόνας (δηλαδή, ο «κώδικας») που καθιερώνει την Συνυποδήλωση έναντι της Καταδήλωσης (ο μηχανικός ξέρει ότι πρέπει να εκκενώσει το νερό, επειδή γνωρίζει ότι το νερό έφτασε στην στάθμη κινδύνου). «Ο Συνυποδηλωτικός Κώδικας» εξαρτάται ως τέτοιος (αντλεί την «ισχύ» του) από τον «Καταδηλωτικό Κώδικα» και για αυτό μπορεί να ονομαστεί «Υποκώδικας».    

Από την άλλη, πρέπει να γνωρίζουμε ότι τα στοιχεία που καθιερώνονται να αποτελούν - από κοινού παρμένα – την Έκφραση είτε το Περιεχόμενο σε μια Σημειακή Συνάρτηση αποτελούν ένα «Σημασιολογικό Πεδίο». Έτσι, μπορούμε να πούμε ότι το σύνολο της "Έκφρασης" της πρώτης Σημειακής Συνάρτησης που περιέχει τα στοιχεία { (α) λαμπτήρας, (β) λαμπτήρας, (γ) λαμπτήρας, (δ) λαμπτήρας } αποτελεί ένα Σημασιολογικό Πεδίο που συσχετίζεται μέσω ενός Καταδηλωτικού Κώδικα με το σύνολο του "Περιεχόμενου" της εν λόγω Σημειακής Συνάρτησης που περιέχει τα στοιχεία { Στάθμη Κινδύνου, Στάθμη Συναγερμού, Στάθμη Ασφαλείας, Στάθμη Ανεπάρκειας } που αποτελεί και αυτό, με την σειρά του, ένα δεύτερο Σημασιολογικό Πεδίο.

Συμπερασματικά λοιπόν: η συσχέτιση δύο «Σημασιολογικών Πεδίων» βάσει ενός «Κώδικα» (είτε «καταδηλωτικού» είτε «συνυποδηλωτικού») που διακρίνει τα δύο πεδία σε πεδία «Έκφρασης» και «Περιεχομένου» αντίστοιχα, ορίζουν μια καλώς ορισμένη «Σημειακή Συνάρτηση» ή αλλιώς ένα καλώς ορισμένο «Σημείο».

Σε αυτό το σημείο πρέπει ακόμα να γνωρίζουμε ότι η σταθερή κοινωνική σύμβαση, η σχολική εκπαίδευση, το σύστημα προσδοκιών που είναι βαθιά ριζωμένο στην κληρονομιά κοινών απόψεων και αντιλήψεων, τις οποίες συμμερίζεται ο μηχανικός – προορισμού κάνουν τον πρώτο καταδηλωτικό κώδικα να συνδέεται με ένα τρίτο συνυποδηλούμενο Σημασιολογικό Πεδίο. Ας υποθέσουμε, παραδείγματος χάριν, ότι ο μηχανικός ξέρει ότι «Στάθμη Κινδύνου» σημαίνει «πραγματική πλημμύρα», «στάθμη συναγερμού» σημαίνει «απειλή πλημμύρας», και ούτω κάθε εξής, μέχρι την συνυποδήλωση «άντληση» που μεταφέρεται από την σημασία της «Στάθμης Ανεπάρκειας».  Ένα ακόμα συνυποδηλούμενο Σημασιακό Πεδίο προστίθεται στο πρώτο, και ο πρώτος καταδηλωτικός κώδικας επιτρέπει τώρα στις Σημειακές του Συναρτήσεις να καλλιεργήσουν μια διπλή συνυποδηλωτική Σημειακή Συνάρτηση. Επομένως, ο «(α) λαμπτήρας» καταδηλοί την «Στάθμη Κινδύνου» και συνυποδηλοί τόσο την «Εκκένωση νερού» όσο και την «πραγματική πλημμύρα» - μάλλον και τις δύο παρά μία από τις δύο. Πράγματι οι δύο συνυποδηλώσεις δεν αποκλείονται αμοιβαία και το σχήμα της διπλής συνυποδηλωτικής κωδικοποίησης είναι  πλέον το ακόλουθο:

 

Έτσι, εφόσον τώρα υπάρχουν τρεις κώδικες, ένας καδηλωτικός και δύο συνυποδηλωτικοί, τότε ο μηχανικός – προορισμού έλαβε τρία μηνύματα, δηλαδή:

Μήνυμα 1^ο: «το νερό έφθασε στην Στάθμη Κινδύνου».

Μήνυμα 2^ο: «πρέπει να ενεργοποιήσεις τον μοχλό Εκκένωσης»

Μήνυμα 3^ο: «υπάρχει Πλημμύρα».

Επομένως ένα και μόνο σήμα – όπως είναι ο {(α) λαμπτήρας} από μόνος του, στον βαθμό που διάφοροι διαδοχικοί «κώδικες» τον καθιστούν προϋπόθεση διαφόρων Σημειακών Συναρτήσεων μπορεί να γίνει «Έκφραση» διαφόρων «Περιεχομένων – Νοημάτων» και να παραγάγει έναν σύνθετο λόγο: «Αφού το νερό έφτασε στην Στάθμη Κινδύνου, πρέπει να το Εκκενώσεις, αλλιώς θα γίνει Πλημμύρα». Με αυτά δεν θέλω να πω ότι ένας και μόνο κώδικας μπορεί να παραγάγει πολλά μηνύματα, το ένα μετά το άλλο, διότι αυτό θα αποτελούσε καθαρή κοινοτοπία. Λέω ότι ένα και μόνο σήμα όταν μέσω κάποιων κωδίκων καταστεί Σημαίνον και αποκτήσει έτσι διαδοχικά Σημαινόμενα μεταφέρει πολλά συνυφασμένα «περιεχόμενα – νοήματα» και επομένως αυτό που συνήθως αποκαλείται «μήνυμα» είναι στην πραγματικότητα ένα «κείμενο», του οποίου το περιεχόμενο είναι ένας πολύπτυχός λόγος.

   Τέλος και πολύ σημαντικό για μας είναι να έχουμε κατά νου ότι εφόσον ορίστηκε το παραπάνω πρότυπο του Υδατοφράκτη και βασίστηκε σε έναν ή περισσότερους κώδικες, ένα μήνυμα που μεταφέρεται από το σημαίνον «(α) λαμπτήρας» για παράδειγμα, θα λειτουργήσει ως μήνυμα (ή ως κείμενο, καλύτερα) ακόμα και αν το νερό στην πηγή βρισκόταν στην πραγματικότητα σε μια άλλη θέση ή αν δεν υπήρχε καθόλου νερό στην λεκάνη απορροής ή αν δεν υπήρχε καθόλου λεκάνη απορροής. Θα λειτουργούσε ως «κείμενο» ακόμα και αν βρισκόταν κάποιος στην πηγή, να χειρίζεται την συσκευή εκπομπής και αποφάσιζε να ψευσθεί. Η σημασιολογική έννοια του μηνύματος «(α) λαμπτήρας» και η αντίδραση συμπεριφοράς του παραλήπτη μηχανικού – προορισμού δεν θα άλλαζαν στο ελάχιστο. Αν ένας ψεύτης παραστήσει τον άρρωστο συμπεριφερόμενος κατά έναν ορισμένο τρόπο, η σημασιακή λειτουργία της συμπεριφόρας του μπορεί να αναλυθεί ανεξάρτητα από το γεγονός ότι στην πραγματικότητα ψεύδεται!

Ας μην παραλείψουμε να θυμόμαστε: Κάθε φορά που υπάρχει δυνατότητα ψεύδους, υπάρχει Σημειακή  Συνάρτηση: πράγμα που σημαίνει κάτι, στο οποίο δεν αντιστοιχεί καμιά πραγματική κατάσταση πραγμάτων. Με άλλα λόγια, κάθε φορά που υπάρχει ψεύδος, υπάρχει σημασία!