Τώρα σκέφτομαι την γενναιότητα; Πότε, στα αλήθεια, ένας άνθρωπος είναι γενναίος;
Σκέφτομαι τον made in USA υπέρ-ήρωα: τον Superman. Μου έρχεται ταυτόχρονα στο νου και ο δικός μας υπέρ-ήρωας: ο Αχιλλέας. Ήταν, άραγε, και οι δύο τους γενναίοι;
Μπορούμε, άραγε, να χαρακτηρίσουμε ως γενναίο εκείνον που έχει το θάρρος, χάρη στην πείρα και στην γνώση του, να προβεί σε πράξεις που οι πολλοί – αδαείς καθώς είναι – θα τις έβρισκαν παράτολμες; Η απάντηση είναι «μάλλον όχι» και αυτό διότι οι πράξεις τους – παρόλο που δεν φαίνονται ως τέτοιες – λαμβάνουν χώρα «εκ του ασφαλούς»!
Μήπως θα μπορούσαμε να επισυνάψουμε τον χαρακτηρισμό του γενναίου σε εκείνον ο οποίος δρα παράτολμα λόγω της απειρίας και της άγνοιας κινδύνου που τον διέπει; Ασφαλώς και όχι διότι η έλλειψη γνώσης του κινδύνου καθιστά τα εν λόγω υποκείμενα να δρουν έρμαια της αυταπάτης τους ότι είναι ασφαλή. Λειτουργούν δηλαδή, όπως και τα προηγούμενα, «εκ του ασφαλούς»!
Υπάρχουν κι εκείνοι που θεωρούνται γενναίοι εξ αιτίας των παθών τους όπως οι ερωτευμένοι ή οι θρησκευόμενοι, είναι πράγματι γενναίοι; Και εδώ η απάντηση είναι αρνητική διότι αν τους στερήσουμε το πάθος τους τότε η γενναιότητα τους «πάει περίπατο».
Ούτε είναι ανδρεία όταν οι άνθρωποι υπομένουν τον κίνδυνο και την κακουχία από ντροπή μπροστά στους συμπολίτες τους.
Επίσης, όπως πολύ σωστά λέει ο μέγας Αριστοτέλης, δεν είναι γενναίος ένας άνθρωπος που δεν φοβάται τίποτα. Τότε και οι πέτρες και τα άλλα άψυχα θα ήταν γενναία.
Ναι λοιπόν, φτάνουμε έτσι σιγά – σιγά στην απάντηση: για να μπορεί κάποιος να χαρακτηρισθεί ως γενναίος είναι αναγκαίο να αντιμετωπίζει τον κίνδυνο παρά το ότι νιώθει τον φόβο, διαφορετικά, αν τον αντιμετωπίζει χωρίς να νιώθει φόβο, δεν είναι γενναίος!
Επομένως, ο γενναίος για να είναι τέτοιος πρέπει να έχει κάτι να χάσει και αυτό να το γνωρίζει και παρόλα αυτά να επιλέγει να προβεί στην πράξη του.
Έτσι τώρα μπορούμε πια, νομίζω, να απαντήσουμε στο αρχικό ερώτημα που αφορούσε στους δύο υπέρ – ήρωες: Όχι, ο αμερικάνικος Superman δεν ήταν γενναίος. Η ζωή του δεν απειλούνταν αφού μόνο ο κρυπτονίτης τον απειλούσε και αυτό το μέταλλο δεν υπήρχε στην γη. Επομένως δρούσε «εκ του ασφαλούς». Αντίθετα, στον αρχαιοελληνικό Αχιλλέα μπορούμε και οφείλουμε να του προσδώσουμε το προτέρημα της γενναιότητας.
Και πράγματι το προτέρημα της γενναιότητας υπονοεί ο Καβάφης όταν γράφει:
«Και μεγαλύτερη τιμή τους πρέπει όταν προβλέπουν – και πολλοί είναι αυτοί που προβλέπουν – ότι ο Εφιάλτης θα φανεί στο τέλος και οι Μήδοι, επί τέλους, θα διαβούνε».
Θα αναρωτηθείτε βεβαίως: μα «που το πάει, ο ποιητής» με όλα τούτα. Θα δώσω τέλος στην αγωνία σας αν σας πω ότι το «πάω» στην αλήθεια! Στην αλήθεια του ασυνειδήτου, της «άλλης σκηνής». Σε εκείνη την αλήθεια που έχουμε απωθήσει. Που την καταχωνιάσαμε και την παραχώσαμε στα σκοτάδια της ψυχής μας εν τη γενέσει της. Μέσω του μηχανισμού της απώθησης την «ξεχάσαμε». Και όμως εκείνη δεν μας «ξέχασε». Επιδιώκει να επιστρέψει μέσα από τον ίδιο δρόμο που εμείς την στείλαμε στα τάρταρα της ψυχής μας.
Είναι αυτή η αναγκαιότητα της επιστροφής της που μας επιβάλλει να «βγούμε και να μεθύσουμε». Να «γίνουμε σκνίπα». Να «μην ξέρουμε τι μας γίνεται». Είναι εκείνο το μεθύσι που μας επιβάλλεται, ως μια δικαιολογία, προκειμένου να αποκτήσουμε την «αίσθηση ελευθερίας» για να αρθρώσουμε την απωθημένη μας αλήθεια. Το μεθύσι είναι το παραμύθι μας, το άλλοθι μας, η δικαιολογία μας: δεν ήξερα τι έλεγα και τι έκανα, ήμουν μεθυσμένος (ή μεθυσμένη) ή το ποτό είναι «άσχημος σύμβουλος»!
Όλα αυτά θα ομολογηθούν τότε, αργότερα, όταν θα ήμαστε ξεμέθυστοι. Θα τα ακούσουν τα αυτάκια μας και η συνείδηση μας θα είναι ήρεμη ή έτσι νομίζουμε. Πρόκειται για την ώρα του προσποιητού. Είναι εκείνη η υπέρτατη στιγμή της υποκρισίας μας που πρέπει να επικυρώσουμε το ξαναχώνιασμα, εκ μέρους μας, της αλήθειας μας. Η αλήθεια που «βγήκε» την ώρα του αλκοόλ. Το χάσιμο του εαυτού μας της έδωσε την ικανότητα να βρει τον δρόμο της επιστροφής της. Τώρα που ξαναβρήκαμε τον εαυτό μας πρέπει να την ξαναστείλουμε πίσω, από εκεί που ήλθε: στο ασυνείδητο της ψυχής μας.
Και όμως το πιόμα δεν είναι μόνο προϊόν της ανοησίας μας αλλά και της δειλίας μας. Ναι, η δειλία που ως συναίσθημα ανήκει στην αριστοτελική «Έλλειψη[1]» είναι εκείνη που συνοδεύει την ανοησία μας και την σκλαβιά μας στην περίπτωση του πιόματος.
Και όμως αγαπητοί φίλοι και φίλες, ο δρόμος προς «την ελευθερία της ψυχής μας» δεν απαιτεί μόνο ευφυία αλλά και γενναιότητα. Ειδάλλως μαϊμουδίζουμε και δυστυχώς πάει ο καιρός που οι μαϊμούδες μιμούντο ανθρώπους τώρα είναι οι άνθρωποι που μιμούνται των μαϊμούδων τους τρόπους. Όταν δεν μπορεί κάποιος από μας να έλθει αντιμέτωπος με την αλήθεια που βγαίνει με το πιοτό χωρίς να βρέξει τα χείλη του με αλκοόλ, είναι καταδικασμένος να μαϊμουδίζει και να προξενεί βλάβη στους άλλους. Η δε ζωή του ξεφτάει. Καταδικάζεται σε ένα ξέφτισμα ζωής.
Ο δρόμος της «ψυχικής ελευθερίας» έχει όνομα και ονομάζεται ΑΝΑΛΥΣΗ. Αυτό το όνομα καταργεί το πιόμα.
Το έχω ξαναγράψει: «Η ψυχανάλυση λοιπόν, για να φέρει αποτελέσματα, απαιτεί από τον αναλυόμενο δύο πράγματα: Πρώτον, την συναίνεση του στην υπόθεση του ασυνειδήτου, της ασυνείδητης γνώσης. Δεύτερον, την ύπαρξη σε εκείνον έναν, έστω ελάχιστο, βαθμό ευφυίας. Απέναντι στην ανοησία πάντοτε είναι καταδικασμένη να ηττηθεί[2].» Σήμερα απλώς θα συμπληρώσω: «Χρειάζεται και ένα τρίτο πράγμα. Το λένε Γενναιότητα.»
[1] Υπάρχουν για τον Αριστοτέλη δύο είδη μεσότητας: η «μεσότητα σε σχέση με το αντικείμενο» και η «μεσότητα σε σχέση με μας». Η πρώτη είναι σε ίση απόσταση από τα άκρα και είναι η αριθμητική μεσότητα. Η δεύτερη είναι η μεσότητα σε σχέση με μας, ποικίλλει ανάλογα με τα άτομα, σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση, δε συνεπάγεται έλλειψη ή υπερβολή και δεν είναι η ίδια για όλους. Είναι η μεσότητα που έχει επιλεγεί από το λόγο και είναι ανάλογη με το σκοπό που επιδιώκουμε και ο οποίος είναι πάντα το αγαθό, η ευτυχία, η ευδαιμονία. Είναι η μεσότητα η διανοητική που έχει σχέση με την αναλογία και το μέτρο.
Στον παρακάτω πίνακα φαίνεται πώς εννοεί ο Αριστοτέλης τη μεσότητα και πώς την έλλειψη και την υπερβολή, πώς εφαρμόζει την ιδέα της μεσότητας:
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου