Βασικό αξίωμα: «η αλήθεια έχει δομή μυθοπλασίας» - Μέρος 2ο

Αυτό το νέο αναφορικό που δημιουργήσαμε εμείς από την συνεκτικότητα της άρθρωσης των λέξεων που επιλέξαμε από το σύμπαν της γλώσσας, η ψυχανάλυση το ονόμασε αντικείμενο α.

Παρόλο που μοιάζει ότι περιγράφει το Πράγμα, στην πραγματικότητα είναι μια επίφαση. Αποτελεί το πέπλο που «σκεπάζει» το Πράγμα. Δεν το αναπαριστά στον καθρέφτη της γλώσσας, όπως νομίζουμε. Ενώ το Πράγμα ανήκει στο Πραγματικό, είναι της τάξης του Πραγματικού όπως συνηθίζουμε να λέμε, το αντικείμενο α δεν ανήκει σε αυτό. Αποτελεί μια συμβολική επεξεργασία του Πραγματικού, η οποία, στην φαντασίωση, καταλαμβάνει την θέση του Πραγματικού. Η ιδιάζουσα λειτουργία του συνίσταται στο ότι «γεμίζει» το «άδειο», το κενό της επιθυμίας μας. Μας κάνει να αισθανόμαστε πλήρεις. Χωρίς έλλειψη. Χωρίς κενό. Με αυτήν την έννοια αποτελεί το αίτιο της. Έτσι, κάθε φορά που αυτό – το αντικείμενο α – βρίσκει την θέση του στην φαντασίωση μόνο τότε η τελευταία καταλαμβάνει την θέση του Πραγματικού για τον άνθρωπο.

Ίσως και για να γίνω περισσότερο κατανοητός αντί για παράδειγμα να σας αναφέρω, σε αυτό το σημείο, ένα ανέκδοτο που μπορεί να διασαφηνίσει τα παραπάνω:

Ένας βγάζει βόλτα τον σκύλο του, ράτσας ντόπερμαν, και συναντά έναν άλλον που διαθέτει ένα μαύρο, κοντό σκυλάκι, χωρίς ουρά, με μικροσκοπικά ποδαράκια που έχει βγει και αυτός για τον ίδιο λόγο βόλτα. Ο κάτοχος του ντόπερμαν, αλαζονικά ειρωνεύεται τον δεύτερο: «Μα τι πατσαβούρα μαύρη είναι αυτή που έχεις δεμένη στο λουρί σου, ρε φίλε». Ο άλλος, φανερά ενοχλημένος απαντά στην πρόκληση: «Έτσι λές? Τα βάζουμε να μαλώσουν? Ορίστε, σου βάζω 100 ευρώ στοίχημα ότι η «πατσαβούρα» μου θα κατατροπώσει το «θηρίο» σου…» του λέει.  Τότε ο άλλος ανταποκρίνεται στο στοίχημα και λύνει το λουρί του ντόπερμαν. Η μάχη διήρκησε 20 δευτερόλεπτα ώσπου το μικρό σκυλάκι ανοίγει μια τεράστια στοματάρα και καταπίνει ολόκληρο το ντόπερμαν. Η σεμνή τελετή είχε λάβει τέλος μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα! Ο κάτοχος του μικρού, μαύρου, χωρίς ουρά σκυλιού, αποχωρεί τώρα έχοντας καρπωθεί και τα 100  ευρώ του στοιχήματος. Ο πρώην ιδιοκτήτης του ντόπερμαν, εμβρόντητος από αυτό που είχαν δει τα ματάκια του και με τρεμάμενη φωνή, απευθύνεται στον έτερο που υπερήφανα αποχωρεί από το πεδίο της μάχης λέγοντας του: «Τουλάχιστον δεν θα με πληροφορήσεις τι ράτσα είναι ο σκύλος σου?». Τότε εισπράττει την απάντηση: «Κοίταξε, πριν του κόψω την ουρά και το βάψω μαύρο, ήταν … κροκόδειλος!».

Τι μας διευκρινίζει αυτή η ανεκδοτολογική ιστοριούλα?

Για τον κάτοχο του ντόπερμαν η εικόνα του μικρού, μαύρου, χωρίς ουρά ζώου αποτελεί το Πράγμα του. Η επιθυμία του – η οποία δημιουργείται από την εικόνα – «αδειάζει» από το Πράγμα το πραγματικό αναφερόμενο, ας πούμε «άγνωστο ζώο». Η σχέση συνάφειας (όμοια χαρακτηριστικά: μαύρο χρώμα, χωρίς ουρά, ο ιδιοκτήτης του το βγάζει βόλτα, του φοράει λουρί, υπάρχουν πολλά μαύρα σκυλάκια με κοντά ποδαράκια κ.λπ) τον οδηγεί στην ασυνείδητη γνώση (έστω και υποθετική) ότι πρόκειται για «σκυλάκι». Η λέξη «σκυλάκι» υποκαθιστά, εντός του, το πραγματικό αναφερόμενο «άγνωστο ζώο». Η εν λόγω λέξη αποτελεί το αντικείμενο α του ιδιοκτήτη του ντόπερμαν. Η συνεκτικότητα των αρθρωμένων χαρακτηριστικών στο πεδίο του Άλλου (της γλώσσας) καθιστά το «σκυλάκι» το αντικείμενο α του συγκεκριμένου υποκειμένου. Τώρα η έλλειψη του (η επιθυμία του), το κενό που του δημιουργούσε το πραγματικό αναφορικό «άγνωστο ζώο», έχει «γεμίσει» με το ανθρώπινο αναφορικό «σκυλάκι». Η φαντασίωση του – «σκυλάκι, μαύρου χρώματος, χωρίς ουρά, με κοντά ποδαράκια το οποίο ο ιδιοκτήτης του έχει βγάλει μια βόλτα κρατώντας το με το λουράκι, είναι αυτό που βλέπω» – έχει λάβει την θέση του Γεγονότος. Πρόκειται για την «κατασκευασμένη» από την γλώσσα «αλήθεια» του εν λόγω υποκειμένου. Η φαντασίωση είναι τόσο ισχυρή που αποτελεί για εκείνον Γεγονός. Νιώθει τώρα αρκετά σίγουρος εντός του σε σχέση με το άγχος που θα του προκαλούσε το αρχικό πραγματικό αναφερόμενο που ακούει στο όνομα «άγνωστο ζώο».  

Όμως, το Πράγμα που ανήκει στο πραγματικό του ιδιοκτήτη του ντόπερμαν – πέραν δηλαδή της συμβολικής του τάξης και βεβαίως πέραν της φαντασίωσης του – συγκρούεται με την φαντασίωση και την κονιορτοποιεί. Εκείνος πλέον, είναι αντιμέτωπος με ένα ψυχικό τραύμα.

Αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, ότι:

 Α) η επιθυμία, ως έλλειψη, δημιουργείται διότι το πραγματικό αναφορικό είναι αφόρητο, επώδυνο για τον άνθρωπο. Τον γεμίζει με άγχος και φόβο. Πρόκειται γι αυτό που στην ψυχανάλυση ονομάζουμε με τον όρο Απόλαυση ή jouissance (γαλιστί). Το πραγματικό αναφορικό «άγνωστο ζώο» αποτελεί για το υποκείμενο της φαντασίωσης «σκυλάκι, μαύρου χρώματος ….κ.λπ» το αντικείμενο της Απόλαυσης του. Αυτό που η φαντασίωση του θέλει να «απομακρύνει». Η φαντασίωση του αποτελεί την νεύρωση του: δηλαδή την άμυνα της ψυχής του απέναντι στο Πράγμα που στέκεται στο πεδίο του Πραγματικού και από εκεί την απειλεί.

Β) Η επιθυμία του (εν λόγω) υποκειμένου «γεμίζει» το κενό της μόνο στον τόπο της γλώσσας (το πεδίο του Άλλου). Έτσι η επιθυμία είναι επιθυμία της γλώσσας, επιθυμία του Άλλου. Ο Άλλος είναι αυτός που είναι ο μόνος ικανός να «γεμίσει» το κενό και να μας απαλλάξει από την αναθεματισμένη Απόλαυση στην οποία μας υποβάλλει το Πράγμα του Πραγματικού. Έτσι, ο Άλλος – στον βαθμό που είναι εσωτερικευμένος εντός μας (η γλώσσα στον βαθμό που είναι εμπεδωμένη εντός μας) «κατέχει» την επιθυμία μας. Επιθυμεί να καλύψει το κενό μας και  είναι ο μόνος που δύναται να το κάνει!

Γ) Το αντικείμενο α («σκυλάκι») γίνεται το αίτιο της φαντασίωσης μας μόνο στον βαθμό που η συνεκτικότητα της άρθρωσης των λέξεων δημιουργεί την φαντασίωση μας. Μόνο έτσι η φαντασίωση μας θα λάβει την διάσταση του … γεγονότος. Καταλαβαίνουμε λοιπόν, ότι η «αλήθεια» μας εξαρτάται από το αντικείμενο α και την συνεκτικότητα της άρθρωσης των λέξεων βάσει της οποίας «εισάγεται» στην φαντασίωση μας.

Πράγματι, η αλήθεια έχει δομή μυθοπλασίας!