Από τη μία λοιπόν είναι η ανδρική φαλλική απόλαυση που αφορά, είναι κοινή, και στα δύο «φύλα», ή ακριβέστερα τις δύο θέσεις απόλαυσης, και από την άλλη υπάρχει και μια Άλλη απόλαυση η οποία δεν υπάγεται στο φαλλικό σημαίνον, είναι αποκλεισμένη από το συμβολικό, και εκτός της ασυνείδητης γνώσης του φαλλικού σημαίνοντος. Είναι η γυναικεία απόλαυση[1]. Το ασυνείδητο δε γνωρίζει τίποτα για αυτή την απόλαυση. Εν αντιθέσει με τη φαλλική απόλαυση που συνδέεται με το αντικείμενο, αυτή η απόλαυση δεν συλλαμβάνεται ούτε λογοποιείται. Είναι «πέραν του υποκειμένου» λέει ο Λακάν στο L’Etourdit. Δεν θέλει να «έχει» ούτε να «είναι» ο φαλλός.
Η πρώτη θέση ανήκει στο «όλος κάτω από το σημαίνον», στην ανδρική απόλαυση οπότε μιλάμε για ψυχαναγκαστική δομή, ενώ η δεύτερη θέση ανήκει στο «μη-όλη κάτω από το σημαίνον» και συνιστά την γυναικεία απόλαυση. Εδώ αναδύεται η υστερική δομή. Η υστερική δομή είναι ένας συνδυασμός και των δύο. Για αυτό λέει ο Λακάν πως η γυναίκα απολαμβάνει εις διπλούν. Βέβαια, και ένας άνδρας μπορεί να έχει πρόσβαση στην Άλλη απόλαυση – ένας υστερικός άνδρας – αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο.
Οι προσπάθειες της μητέρας να εξηγήσει στην κόρη της πώς είναι να είναι κανείς γυναίκα, να είναι όμορφη, ευγενική, να ξέρει να μαγειρεύει, να ξεσκονίζει, να έχει αυτό το σώμα κι εκείνο το αξεσουάρ, είναι όλα μέρος της φαλλικής απόλαυσης, απευθύνονται στο φαλλικό «έχειν» από τη μεριά του «είμαι». Το ίδιο ισχύει και για τις φεμινίστριες, που καθόλου αδίκως κάποια στιγμή κατηγόρησαν τον Φρόϊντ. Ισχύει και για αυτές η φαλλική απόλαυση διότι η ένστασή τους γίνεται δίνοντας βάση στο αίτημα και όχι στην επιθυμία, στο αίτημα του «να είναι», να είναι ίσες με τον άνδρα, ίσως και περισσότερο κάποιες φορές.
Για την ψυχανάλυση η «ομοφυλόφιλη» γυναίκα είναι και εκείνη που απαντά πιο εύκολα στο ερώτημα «τι είναι θηλυκότητα», δηλαδή τι είναι αυτή η Άλλη απόλαυση που δεν υπάγεται στη φαλλική λειτουργία. (Το ακούς αυτό Κατερίνα…;) Πιο εύκολα, γιατί ανταγωνιζόμενη τον άνδρα έχει την πρόθεση να εκμαιεύσει τη θηλυκότητα από τη σύντροφό της. Βλέπουμε, στο σημείο αυτό, πώς ο Λακάν διαφοροποιείται πολύ από τον Φρόϊντ στο θέμα της γυναικείας σεξουαλικότητας, αφού στο «τι θέλει μια γυναίκα» εκεί που απαντά ο Φρόϊντ ότι θέλει το φαλλό, ο Λακάν απαντά «ούτε να έχει ούτε να είναι» αλλά θέλει την απόλαυση που δεν ανήκει κάτω από το φαλλικό σημαίνον.
Η άλλη απόλαυση είναι α-σεξουαλική διότι δεν έχει να κάνει με το αντικείμενο ούτε με τη φαλλική απόλαυση. Δεν έχει να κάνει ούτε με τη σεξουαλική απόλαυση, για αυτό ο Λακάν αναφέρεται στην Άλλη απόλαυση ως κάτι που θα μπορούσαν ίσως οι μυστικιστές να βιώσουν, οι ποιητές ή οι ευγενείς ιππότες[2] που δεν φθάνουν ποτέ στο κρεβάτι με την καλή τους. Η Μήδεια είναι ένα άλλο ένα παράδειγμα αυτής της Άλλης απόλαυσης, της απόλυτης θηλυκότητας, όπως αναφέρει ο Λακάν στα Γραπτά του. Η Μήδεια, μέσα στο μίσος της για την εγκατάλειψη του άνδρα της εκδικείται τον Ιάσωνα σκοτώνοντας τα παιδιά του, δεν υπάρχει μεσολάβηση της συμβολικής τάξης, η γυναίκα, μέσα στην Άλλη απόλαυση, είναι που υπερισχύει σε αυτή την πράξη, και όχι η φαλλική μητέρα. Καταστρέφει συνειδητά ό,τι πιο πολύτιμο έχει ο άνδρας της, τα παιδιά του, που είναι και δικά της παιδιά σε μια δράση όπου κυριαρχεί η Άλλη απόλαυση.
Αν διαβάσουμε το μύθο του Τειρεσία θα δούμε ότι η απάντησή που δίνει στην Ήρα όταν τον ρωτά ποια απόλαυση είναι μεγαλύτερη, λέει πως η γυναίκα είναι αυτή που πραγματικά απολαμβάνει. Υπάρχει μια διπλή απόλαυση στη γυναίκα, η φαλλική αφενός και η «μη-όλη» αφετέρου, όπου η τελευταία δεν ανήκει στο ασυνείδητο, και κλινικά δεν μπορεί να «ακουστεί» μέσα από τις ασυνείδητες διεργασίες. Αυτή η απόλαυση ακυρώνει τη φαλλική απόλαυση του οργασμού, δηλαδή του οργάνου, βρίσκεται πέραν της λέξης και του συμβολικού. Ο Λακάν μιλάει για τους μυστικιστές, άνδρες ή γυναίκες, οι οποίοι καταφέρνουν κατά κάποιο τρόπο να περιγράψουν την έκστασή τους, μιλώντας για ένα παρτενέρ στο πρόσωπο του Θεού. Μπορούμε να σκεφτούμε και πιο καθημερινές συναντήσεις στην κλινική με γυναίκες ή άνδρες όπου αυτή η Άλλη απόλαυση διαφαίνεται μέσα από τις εμπειρίες προδοσίας που υπέστησαν, στην «ψυχρή» γυναίκα που δεν έχει οργασμό, ή σε αυτούς ή αυτές που τα εγκαταλείπουν όλα για να κυνηγήσουν ένα όνειρο, ένα έρωτα, ή ένα Θεό. Η Μαρώ Ζάννου, η μετέπειτα κυρία Σεφέρη εγκατέλειψε τον σύζυγο καθώς και τις κόρες της για να ακολουθήσει και να βουτήξει έτσι, ανεμπόδιστα, στο πάθος της με τον νομπελίστα ποιητή. Ο παρτενέρ της γυναικείας απόλαυσης δεν προσδιορίζεται, το βλέπουμε στην ποίηση, στη μουσική, στις διηγήσεις των περιστατικών όταν μιλάνε για μια μοναξιά που τους κάνει να αισθάνονται ονειρικά, ή ένα κενό το οποίο δεν βρίσκει διέξοδο στα σημαίνοντα, είναι μια φευγαλέα παρουσία. Δεν έχει σημασία στις περιγραφές των υποκειμένων, σημασία έχει η σχέση που βιώνεται μέσα σε μια τέτοια απόλαυση.
[1] Βλ στην ανάρτηση «Η Κατάθλιψη είναι ένας πολύ κοντινός γείτονας της απελπισίας», στο τμήμα εκείνο που αναφέρεται στην διαφορά ανάμεσα στην γυναικεία και στην ανδρική απόλαυση ως αίτιο του «δεν υπάρχει σεξουαλική σχέση» ανάμεσα στα υποκείμενα της ομιλίας.https://psychoanalysisthoughts.blogspot.com/2022/06/blog-post_17.html
[2] Για την αγάπη των ιπποτών προς την Κυρία τους βλ «Ένα ομοίωμα του έρωτα: ο ιπποτικός έρωτας», στην ανάρτηση της Πέμπτης 6 Σεπτεμβρίου 2018 στο: https://psychoanalysisthoughts.blogspot.com/2018/09/blog-post_6.html
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου